Bondologist

Umberto Eco (1932 — 2016)

De naam van de Roos (1980), Umberto Eco's debuutroman en ongetwijfeld zijn bekendste werk. In 1986 magistraal verfilmd door Jean-Jacques Annaud met Sean Connery in de hoofdrol. De relatie tot James Bond is niet moeilijk te vinden. Michael Lonsdale, schurk Hugo Drax uit Moonraker (1979), speelde ook een belangrijke rol. Vernon Dobtcheff uit The Spy Who Loved Me (1977) is even te zien en Ludger Pistor uit Casino Royale (2006) duikt ook nog even op tussen de monniken.

Maar meer nog dan de filmverwijzingen, was Umberto Eco zelf 'Bondologist', James Bond-deskundige. De James Bond uit de boeken van Ian Fleming welteverstaan, niet de filmversie van Sean Connery.

In 1966 publiceerde hij hierover in Il Caso Bond, vertaald als The Bond Affair. Een boekje met zeven essays over 007, waarin Eco zich over Flemings vertelkunst buigt. Wat hij hier van vond, is mij onbekend, aangezien ik het essay nooit heb ingezien. Maar 007 moet hem hebben aangesproken, anders word je geen Bondologist.

En toen dook twintig jaar later Sean Connery ineens op als William of Baskerville in The Name of the Rose, de beste film ooit gemaakt. James Bond als monnik, of laten we eerlijk zijn: Sherlock Holmes in de Middeleeuwen. Eén van Connery's beste rollen. Hoewel de William uit het boek mij meer doet denken aan Peter O'Toole (tenger, statig, zonder baard) moet Eco tevreden zijn geweest met de vertolking van de oud-007. Hoewel hij er in eerste instantie niets van moest hebben, maar dat moest Ian Fleming destijds ook niet toen hij hoorde dat Sean Connery James Bond zou gaan spelen.

Sean Connery als William of Baskerville

Over het verschil tussen James Bond en William of Baskerville zei Connery in 1986: 'Ik waardeer Bond omdat hij voor niets terugwijkt en altijd blijft handelen. Hij voelt zich altijd persoonlijk verantwoordelijk en handelt naar wat zijn gevoel hem ingeeft. William is ook iemand die optreedt, maar totaal anders. Hij heeft in zijn leven al wel eens een keer verloren — Bond nooit. William heeft een verleden dat hem achtervolgt en niet meer loslaat — Bond niet. William is een voorzichtiger mens, hij weet immers dat alles wat hij doet enorme consequenties kan hebben. Bond weet gewoon dat hij altijd wint, William is daar niet zo zeker van.'

Connery over Eco: 'Je kunt niet anders dan hem bewonderen. Hij heeft een enorme kennis. Hij is een keer op de set geweest en leek erg onder de indruk. Hij is ook buitengewoon enthousiasmerend.'

Eco en Connery, met een onbekende harige man die er tussengeplakt lijkt te zijn

Over de verfilming heeft Eco zich nooit willen uitlaten, simpel gezegd omdat een boek en een film twee totaal verschillende uitingen zijn, twee verschillende interpretaties. Vast staat wel dat de schrijver instemde met de film. Het werd een 'palimpsest' van Eco's roman. Een betere benaming is niet denkbaar.

De schrijver en emeritus hoogleraar semiotiek overleed vrijdag op 84-jarige leeftijd. Een Bondologist minder, maar bovenal een groot denker en fabuleus schrijver.

Umberto Eco op setbezoek tijdens de verfilming van The Name of the Rose, met (vlnr.) F. Murray Abraham, Michael Lonsdale, Sean Connery en rechts Jean-Jacques Annaud

'In alle opzichten een verstandig mens', aldus producent Bernd Eichinger over Eco tijdens de verfilming van The Name of the Rose. 'Als expert op het gebied van uitdrukkingsmiddelen begrijpt hij des te beter dat de film geen voortzetting van zijn boek is, maar een geheel zelfstandig werk dat zijn boek als uitgangspunt heeft.'

Tegen regisseur Annaud zei Eco: 'Ik weet het, je kunt mij en mijn boek alleen maar verraden, maar je zult het in ieder geval met hartstocht doen.' En dat heeft Annaud met verve gedaan, met dank aan dat prachtige boek van de Bondologist.

Film der films viert 25-jarig jubileum

In den beginne was het Woord, en het Woord was bij God, en het Woord was God. 

Die krijg je van me cadeau, de eerste regels van het minst gelezen boek ter wereld: Umberto Eco's De naam van de roos. Een pil die onmogelijk getrouw verfilmd zou kunnen worden. En dat heeft de Franse cineast Jean-Jacques Annaud dan ook niet gedaan. Hij heeft er een palimpsest van gemaakt. Voor films een unieke benaming. Want was dit niet het hergebruiken van een pagina uit een manuscript? De originele tekst eraf schrapen en de basis opnieuw beschrijven? En dat is precies wat Annaud heeft gedaan. Een meesterzet.

Vandaag, precies 25 jaar geleden, verscheen de beste film aller tijden, onder de internationale titel The Name of the Rose, voor het eerst in de bioscoop.

Ron Perlman, Elya Baskin, Michael Lonsdale, Volker Prechtel (1941-1997), Helmut Qualtinger (1928-1986), Feodor Chaliapin jr. (1905-1992), F. Murray Abraham, Sean Connery, William Hickey (1927-1997), Valentina Vargas en Christian Slater

Het beeld is zwart. De dreigende synthesizer van James Horner komt op. Deng deng deng deng deng. Elektronische bellen. De stem van een oude man:

Having reached the end of my poor sinner's life, my hair now white, I prepare to leave
on this parchment my testimony as to the wondrous and terrible events that I witnessed in my youth, towards the end of the year of Our Lord thirteen hundred and twentyseven.

May God grant me the wisdom and grace to be the faithful chronicler of the happenings that took place in a remote abbey in the dark north of Italy. An abbey, whose name, it seems even now, pious and prudent to omit.

The Name of the Rose.

Name of the Rose binnenkort op blu-ray

De film aller films komt binnenkort op blu-ray. In Amerika althans, op 2 augustus, en hier moet de film uit 1986 ook dit jaar nog verschijnen.

Ondanks de veel betere cover (al had de foto van Christian Slater beter achterwege kunnen blijven), kleeft er ook één nadeel aan deze HD-uitgave. Die prachtige, twee uur durende monoloog van regisseur Jean-Jacques Annaud, die de gehele tweede disc van de dvd-uitgave uit 2004 beslaat, staat er niet op!

Dat is een regelrechte blamage. Want door deze unieke bijdrage wordt deze uitzonderlijke goede film nóg beter.

Natuurlijk blijft deze film een must have. Voor de extra's op dvd en voor het beeld en geluid op blu-ray.

Een prachtige Annaud

Het lijkt wel een inhaalslag. Niet alleen voor mij, maar ook op tv. Op RTL8. Eind september La guerre du feu, nu was L'ours aan de beurt.

Vrijdag deze prachtige Annaud gezien. Zoals je kunt zeggen 'een spannende Hitchcock', 'een gepassioneerde Pasolini', 'een lekkere Scorsese'.

L'ours, of The Bear, uit 1988 van Jean-Jacques Annaud. Je weet wel, de regisseur van mijn favoriete film of all time The Name of the Rose. Opvolger L'ours is totaal anders. Maar wederom schilderachtig mooi en zo ontzettend echt. Rook je in The Name of the Rose de Middeleeuwen, hier duik je in een avontuur waarin beren de hoofdrol spelen, en de wilde beesten komen over als acteurs! Zo waanzinnig knap gemaakt. Je blijft je constant afvragen: hoe doet-ie dat? Uiteraard verdient een fantastische trainer daar de credits voor, maar het is Annaud die het op beeld heeft vastgelegd.

Net als bij La guerre du feu ook nu een rol voor een acteur die later in een Bond-film zou spelen: Tchéky Karyo uit GoldenEye. Zo, dat was de Bond-link in dit verhaal.

La guerre du feu

Geen nood als je tegenwoordig een film in de bios mist. Binnen een paar maanden verschijnt de prent ongetwijfeld op dvd. En omdat bijna iedereen een home cinema bezit, blijft de filmbeleving pret voor tien. 

Zo heb ik me gisteren bescheurd om Emma Blank, de nieuwste Alex van Warmerdam. Het was er niet van gekomen om 'm in de bioscoop te zien. Ook ik loop tegenwoordig niet meer zo hard.

Dat dat vroeger anders was, bewijst La guerre du feu. Een merkwaardig (want er wordt geen woord in gesproken) werk van de Franse topregisseur Jean-Jacques Annaud. Aankomende zondag eindelijk (weer) te zien op tv. Het jaar 1981 was voor mij nu niet een periode om naar de bioscoop te gaan en ondanks dat iedere scheet op dvd verschijnt, kan ik deze film gek genoeg nergens verkrijgen.

Regisseur Annaud is een van mijn favorieten. Zijn The Name of the Rose durf ik de beste film ooit te noemen. En dat heeft niets met de hoofdrol van Sean Connery te maken, hoewel de oude Bond hier een van zijn meest prachtige rollen neerzet. Het is voornamelijk die authentieke sfeer die Annaud met zijn beelden weet op te roepen. Alsof je de middeleeuwen ruikt. Het is een palimpsest naar het gelijknamige boek van Umberto Eco, de hoogleraar die op zijn beurt weer een autoriteit op het gebied van James Bond is.

Vandaar dat ik zeer benieuwd ben naar La guerre du feu, of hier aangekondigd als Quest for Fire. Met in de hoofdrol Everett McGill, die we later zouden terugzien in de matte vertolking van Ed Killifer in Licence to Kill. 

La guerre du feu, ga dat zien nu het kan. Zondag 27 september om 22.30 uur op RTL8.