No Time to Wait

Het is een bericht dat raakt. Een 57-jarige James Bond-fan die niet lang meer heeft te leven en weet dat hij No Time to Die daarom nooit zal zien. Zijn dochter doet nu een oproep: gun haar doodzieke vader die film. Hij zal niet verklappen hoe het afloopt. 

 

Het is een schrijnend geval. Toch is deze terminaal zieke patiënt niet de enige voor wie een nieuwe Bond-film te laat komt. Hoe langer de filmserie blijft doorlopen, hoe meer generaties James Bond zal overleven. Uiteindelijk is er altijd die ene film die je net niet meer haalt. Althans, dat hoop ik na nog heel veel nieuwere Bond-films.

Het is alleen wel erg wrang voor een liefhebber die de film in april vorig jaar in principe had kunnen zien. En anders wel in november 2020, of in april 2021... Eind september komt gewoon te laat. Zoals eind september te laat komt voor velen. De coronapandemie heeft ongetwijfeld slagvelden aan Bond-liefhebbers gemaakt.

Bovenstaande oproep doet mij denken aan een bericht uit 2002 toen liedjesschrijver Warren Zevon te horen kreeg dat hij uitgezaaide kanker had. In de media maakte Zevon kenbaar dat hij zich bij het droevige nieuws had neergelegd. Hij voegde daar droogjes aan toe dat hij nog wel hoopte de nieuwste James Bond-film te kunnen zien. Dat gebeurde. Zevon overleed in september 2003, tien maanden na de première van Die Another Day. Dat nu net díe film zijn laatste mocht zijn, is dan wel weer pech...

Het doet mij ook denken aan Bond-fan Matthijs Ruppert, de beheerde van de James Bond Fansite. Matthijs heeft Skyfall (2012) nog net kunnen zien, maar overleed kort daarna toen hij op weg was naar de bioscoop om de film nogmaals te bekijken.

Pedro Armendáriz

En zo zijn er velen die een Bond-film net wel of niet gehaald hebben. Beroemd voorbeeld is natuurlijk Pedro Armendáriz, de Mexicaanse acteur die zijn eigen optreden in From Russia with Love (1963) nooit heeft kunnen beoordelen. Hij overleed nog voordat de filmperiode was afgerond.

Derek Meddings idem dito. De miniatuurman van vele Bond-films was al ernstig ziek tijdens de opnamen van GoldenEye (1995). Hij werkte desondanks mee aan de film, maar overleed voordat de film in première kon gaan. In de eindtitels wordt GoldenEye aan hem opgedragen.

Iets wat met terugwerkende kracht ook met The World Is Not Enough (1999) had gemoeten. Q-acteur Desmond Lewelyn bezweek slechts enkele weken na de première van zijn laatste Bond-film door een aanrijding. De film draaide op dat moment nog volop in de bioscopen. De dvd die in het voorjaar van 2000 uitkwam, bevatte een speciaal eerbetoon aan de 17-voudig Bond-veteraan, maar een korte aanpassing van de eindtitels had niet misstaan.

Desmond Llewelyn met Pierce Brosnan (1999)

Ilse Steppat

Zo was er ook nog Ilse Steppat, de Duitse actrice die slechts vier dagen na de première van On Her Majesty’s Secret Service (1969) overleed. En niet te vergeten filmjournalist Simon van Collem die bezweek na de Nederlandse première van Licence to Kill (1989). Zijn laatste opgenomen interview was dat met Timothy Dalton.

De vraag met de zieke fan van nu is of het nieuws Barbara Broccoli persoonlijk bereikt en of zij hier gehoor aan gaat geven. Dat is vast geen kwestie van mededogen, meer een berekening van: oké, als ik de film voor één zieke ga afdraaien, hoeveel zullen er nog volgen?

Het is iedere fan voor wie No Time to Die te laat komt meer dan van harte gegund de film alvast te zien, en ik hoop oprecht dat het gaat lukken. In dit licht bezien wacht ik met plezier tot september.

Honderd jaar Ilse Steppat

Mijn favoriet aller handlangers, uit mijn favoriet aller Bond-films: Ilse Steppat als Bösewicht Irma Bunt in On Her Majesty's Secret Service (1969).

Vandaag zou de Duitse actrice honderd jaar zijn geworden (hoewel sommige bronnen 11 november 1917 beweren). Inmiddels is zij al bijna vijftig jaar dood. Slechts vier dagen na de première van OHMSS overleed zij aan een hartaanval.

Acht jaar geleden, ter nagedachtenis aan haar veertigste sterfdag, was dit artikel op Bond Blog te lezen, hoeven we dus niet te herpubliceren. Met een alleraardigste anekdote (hoewel niet in het voordeel van Steppat) van Telegraaf-journalist Henk ten Berge, getiteld 'De enige waar James Bond bang voor was'.

Ilse Steppat als Irma Bunt is gewoon perfect gecast; die doorleefde stem met dat zware Duitse accent, dat padachtige uiterlijk (om Flemings beschrijving van Bunt aan te halen), die scherpgetekende wenkbrauwen met daaronder die priemende ogen. Daar hoefde Steppat verder weinig voor te doen.

In haar eerste ontmoeting met Bond, die vermomd als Sir Hilary Bray op het station van het Zwitserse Lauterbrunnen arriveert (klik hier voor een uitgebreid reisverslag), is de toon meteen gezet: die haviksogen houden alles in de gaten. Bovendien, zo leren wij later, heeft ze het gehoor van een olifant.

Na de kennismaking met de stijve Brit vertrekken zij per arrenslee naar een gereedstaande helikopter richting Piz Gloria. Wat volgt is een van de mooiste scènes uit de James Bond-serie. De combinatie van die prachtige besneeuwde locatie, de wonderschone muziek van John Barry, de verbluffende luchtfotografie van Johnny Jordan, het perfecte spel van Ilse Steppat: „Not ground. Ice.” Let daarbij vooral op het rondvliegende speeksel.

„Now up into the Alps.”

„That is avalanche damage.”

„You enjoy the skiing, or the bobsleigh perhaps?”
„I’m not a sporting man, Fräulein. Even when I’m at my best.”
„Do you feel the airsickness?”

„Up to there is for the public, and from here upwards it is strictly private. No one, no one at all, may come through without permission from the Count. There is the Bleuchamp Institute for allergy research.”
„What kind of allergies?”
„All of them. Like the hay fever, or the sickness caused by the oysters, or inability to eat meat. The Count is the great specialist in this field.”

„I'll be glad to get my feet on the ground.”
„Not ground. Ice.”

Irma Bunt is de persoonlijke secretaresse van Ernst Stavro Blofeld. Ze draagt zorg voor zijn Angels of Death, de allergiepatiënten in zijn kliniek Piz Gloria in de Zwitserse Alpen.

Wanneer Blofeld Bonds cover als Sir Hilary Bray ontdekt, is het de taak aan Bunt om 007 in de val te lokken. Als Bond zijn gebruikelijke nachtronde maakt en stiekem bij patiënte Ruby in bed denkt te kunnen kruipen, duikt Irma Bunt plots tevoorschijn. Bonds spel is uit.

Nadat Bond gevangen is genomen in de machinekamer van de kabelbaan, weet hij Piz Gloria per ski te ontsnappen. Na een spectaculaire ski-achtervolging door Blofeld en zijn mannen, wordt hij in het dal opgewacht door Irma Bunt. Inmiddels is reddende engel Tracy opgedoken, die samen met Bond in haar auto weet te ontkomen. Bunt zit ze echter op de hielen. Als zij op een bevroren racebaan belanden, weten ze SPECTRE eindelijk van zich af te schudden.

Uiteindelijk blijkt Irma Bunt toch het laatste woord te hebben. Bond en Tracy zijn zojuist getrouwd en vertrekken op huwelijksreis. Nu Piz Gloria is verwoest en SPECTRE neergeslagen lijkt te zijn, hadden ze niet meer aan Blofeld gedacht. Tot het moment een auto voorbij komt met daarin de SPECTRE-leider en achterin een schutter. Het is Irma Bunt die de trekker overhaalt en Bonds kersverse bruid neerschiet.

Blofeld keert de volgende film terug, van zijn handlanger wordt nooit meer iets vernomen...

Irene Papas

Producent Harry Saltzman had aanvankelijk de Griekse actrice Irene Papas op het oog voor de rol van Irma Bunt. Regisseur Peter Hunt (hierboven te zien met Ilse Steppat) vond Papas er te sympathiek uitzien voor de rol, waarna hij op aanraden van een casting director uit München kennismaakte met Ilse Steppat. De actrice, die in Duitsland een bekende naam was, maar buiten haar geboorteland geen enkele ervaring had, leek geboren voor de rol van Blofelds boosaardige assistent.

In haar eerste ontmoeting met producent Cubby Broccoli ontstond een vrolijk misverstand, toen zij het Duitse woord 'engagiert' (toegewijd) verwarde met het Engelse 'engaged' (verloofd). Zo vertelde zij de James Bond-producent dat zij 'verloofd' was met iedere producent voor wie zij tot dan toe had gewerkt. Als Steppat haar fout niet had ontdekt, had Broccoli waarschijnlijk eieren voor zijn geld gekozen en Papas alsnóg ingehuurd.

In het boek The Making of On Her Majesty's Secret Service van Charles Helfenstein, is te lezen dat kostuumontwerper Marjory Cornelius er achter kwam dat Ilse Steppat, ondanks dat zij getrouwd was met acteur en regisseur Max Nosseck, lesbisch was. Perfect voor de rol van Irma Bunt, maar, zo dacht Cornelius, wellicht een probleem als zij straks wekenlang zit opgesloten op een bergtop met allemaal prachtige vrouwen! Het was 1968 hè...

Peter Hunt vroeg Steppat daarop of zij een vriendin had van hetzelfde postuur die als stand-in kon figureren. De actrice bleek gecharmeerd van het idee en bracht haar vriendin mee naar de set. Van enige vorm van #metoo met Blofeld's Angels of Death is voor zover bekend nooit sprake geweest.

Naast actrice was Ilse Steppat ook zangeres. Naar aanleiding van haar rol in de James Bond-film nam zij een komisch bedoelde plaat op, genaamd Beware Mr. Bond, My Name Is Irma Bunt. De 45-toerenplaat werd uitgebracht in januari 1970, enkele weken na Steppats onverwachte overlijden. Van de opname moet slechts een handvol kopieën bestaan. Op internet is het helaas nergens te vinden. Wie Ilse Steppat wil horen zingen, moet het doen met Tausend kleine Lügen.

Not ground. Ice.

Er zijn zo van die doden die nog net iets meer te betreuren zijn dan anderen. Eén daarvan is Ilse Steppat. Niet alleen omdat zij slechts vier dagen na de première On Her Majesty's Secret Service (1969) overleed — maar wat zette zij een fan-tas-ti-sche rol neer! De hele cast van OHMSS, wat had ik die graag teruggezien in een vervolg.

Het mocht niet zo zijn, en misschien is de zesde James Bond-film daarom wel zo goed.

Ilse Steppat met OHMSS-regisseur Peter Hunt

Vier dagen geleden was het veertig jaar terug dat OHMSS uitkwam. Vandaag precies veertig jaar geleden dat Ilse Steppat plotseling overleed aan een hartaanval. Ze was 52 jaar.

De enige waar James Bond bang voor was

Ilse Steppat, in de laatste James Bond de enige vrouw waarvoor 007 bang is, stierf kortgeleden in een Berlijns ziekenhuis, eenzaam en vergeten. Een familielid zei: er was niet eens een krans van Bond.

Voor ouderen had haar naam een bekende klank vanwege vele toneelrollen in Duitsland en Oostenrijk; ik moét bekennen dat ik pas voor ’t eerst van haar hoorde toen we elkaar de vorige winter ontmoetten in de Zwitserse wintersportplaats, waar James Bond’s jongste avontuur werd opgenomen. Zij speelde met haar grogstem de sinistere rechterhand van Blofield die op zijn adelaarsnest in de Alpen een aanslag op de wereld beraamt.

Ik was in gezelschap van Simon van Collem. Toen ik op zeker moment de herberg binnenstapte, waar we ons af en toe warmden, zaten daar Simon en Ilse Steppat aan aparte tafels elkaar grommend aan te kijken. Ik dacht: o jeh, Simon heeft weer wat gezegd. Want je loopt die kans voortdurend als je met hem op stap bent, omdat-ie van iedereen wel wat weet.

Simon had de titel „Ehe im Schatten” laten vallen en omdat het nou precies de film was waar zij niks meer mee te maken wilde hebben, schoot het helemaal in d’r verkeerde keelgat en pakte ze me daar eventjes uit over Hollanders die d’r niet lagen, die denken dat alle Duitsers S.S.-ers waren, die altijd meer willen dan anderen, die overal hun neus in staken. En of producer Albert Broccoli maar niet liever die Hollanders de berg afschopte.

Broccoli begreep er niets van en wij zijn verder maar met een grote boog om haar heengegaan. Ze was de enige van de hele James Bond-bezetting die we verder niet gesproken hebben en daarom kan ik u nog steeds niets meer vertellen over Ilse Steppat.

Henk ten Berge in De Telegraaf, 14 maart 1970

Im Geheimdienst Ihrer Majestät

De eerste lichting dvd's van de Bond-films, de Special Editions, ik herinner me het nog heel goed. In april 2000 kwam ik tot mijn grote verrassing The World Is Not Enough tegen in de Amsterdamse Fame. Die was altijd net iets eerder met de releases.

Omdat ik dagelijks van Utrecht naar Haarlem reisde, sprong ik in Amsterdam regelmatig uit de trein om de Fame te bezoeken. Zo ook op die aprildag. Terug naar huisde haalde ik het folie van de dvd en klapte het hoesje open. Tot mijn grote vreugde zag ik daar de aankondiging waar ik al jaren van droomde: de complete Bond-serie en nog wel met het prachtige 007-logo aan de zijkant!

Eerdere pogingen om alle videobanden te bemachtigen, liepen altijd op niets uit. Te weinig centen. Had ik nu even mazzel dat ik gewoon rustig had gewacht op de komst van de dvd. Wat betreft de videoserie was die blauwe mijn favoriet. Die liep in eerste instantie tot A View to a Kill en had ook het 007-logo aan de zijkant. Later zijn The Living Daylights en Licence to Kill in dezelfde serie nog uitgekomen.

Terug naar de lente van 2000. Op de flyer die ik in het doosje aantrof, stonden alle data van uitgave aangegeven. Dr. No zou volgen in mei, From Russia with Love in juni en zo verder. En vanaf oktober zat de vaart er helemaal lekker in, want toen gingen ze er twee per maand uitgeven.

Mijn Bond-collectie groeide gestaag en in oktober had ik de keuze tussen You Only Live Twice en On Her Majesty’s Secret Service. Aangezien deze laatstgenoemde mijn favoriet is, was de keuze snel gemaakt - in de wetenschap dat ik de andere een week later zou halen.

…Wat een deceptie: het bleek dat Nederland per ongeluk de Duitse versies van OHMSS had gekregen! Waar je kon kiezen uit de Duitse nasynchronisatie of de Engelse met ingebakken Duitse ondertiteling. Hoe je het ook bekeek, er kleefde iedere keer wel iets Duits aan. Bij de winkel, dit keer de Virgin in Magnaplaza, deden ze niet moeilijk met omruilen, waardoor YOLT toch nog eerder in mijn collectie belandde.

Mijn kennismaking met Im Geheimdienst Ihrer Majestät had één pluspunt: ik kwam erachter dat de voortreffelijke Ilse Steppat als Irma Bunt haar eigen nasynchronisatie had verzorgd. Logisch voor een Duitse actrice, maar minder vanzelfsprekend als je bedenkt dat zij vlak na de première in de winter van 1969 was overleden.

En onlangs kwam ik die rauwe stem wederom tegen. Beluister hieronder het vrolijke Tausend kleine Lügen: Duits zoals Duits moet klinken. Ik vind het een mooie taal. Met dank aan mijn oude lerares mevrouw Bruyel. Die overigens ook een prima Irma Bunt zou neerzetten, maar dat terzijde...