De week van Jan

Verlekkerd zat ik achter mijn toetsenbord: ze hebben de verkeerde, ze hebben de verkeerde! Totdat ik maar eens contact opnam met de man die het ‘zogenaamde’ nieuws mocht ontkrachten — bleek het toch wáár te zijn! Weg invalshoek, weg column.

Vooropgesteld dat het voor de nabestaanden van Jan Williams een groot verlies is, zitten we in James Bond-land zo lang zonder écht nieuws, dat het vermeende overlijden van een actrice met een mini staat van dienstje maar al te graag wordt opgepikt. Toegegeven: zo zit ik zelf ook in elkaar. En als journalist wil ik dat nieuws dan ook het liefst als eerste brengen.

Zo ook eind vorige week. Scrollend door de Instagram-posts komt daar een fanfoto met Jan Williams voorbij. ‘With great sadness…’ begint de bijbehorende tekst. Oei, dit komt mij wegens andere verplichtingen nu even heel slecht uit. Maar ja, als lichtend baken in de Bond-woestijn, kán ik het niet negeren. Ik ga gelijk op zoek naar een foto van Jan Williams.

Ik kom zo snel niet echt veel soeps tegen. Terug naar de Instagram-post, maar dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Ik kan dat hele bericht nergens meer vinden. Zal de bewuste poster inmiddels door hebben dat het een hoax is en het bericht hebben verwijderd? Ook verder op het net kan ik niets over Williams’ dood vinden.

Bond-girls Shirley Eaton, Jan Williams en Martine Beswick

Ik laat het zo en check de volgende dag nog een keer. Minimale (zeg maar bijna geen) aandacht voor ‘het overlijden’ van Jan Williams. Ja, een bericht waarin een geboorte- en sterfjaar worden gemeld, 1939 en 2026, met daarbij de aanvulling ‘op 82-jarige leeftijd’. Zo’n misrekening geeft te denken. En aangezien ik door de karige berichtgeving steeds meer begin te twijfelen over de ‘juiste’ Jan Williams, vind ik inderdaad een Jan Williams uit Ohio die eind maart overleed, op 82-jarige leeftijd!

Het moet bijna wel fakenieuws zijn op deze manier. Fansite MI6 meldt niets, evenals Bondstars, de organisatie waar oude Bond-sterren hun gesigneerde foto’s kunnen verkopen. Geen BBC, geen The Guardian. Ondertussen houd ik de Google-alerts nauwlettend in de gaten, want als Jan Williams wél is overleden, kan ik het niet níet vermelden.

Pas na het weekend krijg ik een melding over het overlijden van Jan Williams. 007 Magazine heeft het opgepikt, de site van Bond-autoriteit Graham Rye met wie ik in het verleden wel eens een aanvarinkje heb gehad. Wie niet, zou ik willen zeggen…

Rye heeft het overlijden van Williams geplaatst onder de datum van 10 april. Dat is op dat moment ruim twee weken geleden en ver voordat de eerste schamele posts op Instagram verschijnen. Het is niet eens de datum die me stoort, want zelfs voor antidatering valt iets te zeggen als je een levend archief bijhoudt. Het is het gebrek aan bronvermelding.

Nu lijkt mij Graham Rye iemand die zonder blikken of blozen zegt: ‘Als ik het meld, is het waar. Ík ben de bron.’ Een soort Marjolein Faber die, bij het voornemen om borden bij AZC’s te plaatsen met de tekst ‘Hier wordt gewerkt aan uw terugkeer’, beweerde dat zíj ‘beleid’ is.

Dus geen overtuigende bron en nog steeds geen grote nieuwsverspreiders die het overlijden van Jan Williams uit From Russia with Love vermelden. Je kan er maar druk mee zijn.

Toch maar eens een mailtje naar Anders Frejdh die veel optrekt met oude Bond-sterren. Ook Bill Koenig van The Spy Command eens vragen wat hij hiervan denkt. Hij reageert al snel dat hij de berichtgeving op de socials heeft gezien en al even in het duister tast als ik. Dan schiet mij een andere naam te binnen: Gareth Owen van Bondstars natuurlijk. Ik had al eerder naar contactgegevens van hem gezocht, maar ik kwam steeds uit op een formulier op de website. Ik vreesde daarmee in een poel van duizenden onbeantwoorde mails terecht te komen. Daar heb ik helemaal geen tijd voor.

Een ingeving: heeft Jeroen Krabbé niet eens iets doorgestuurd van Gareth Owen? Dat was ooit ter ere van een bijeenkomst op Pinewood Studios met cast- en crewleden van The Living Daylights.

De oude mails maar eens doorspitten. En na niet al te lange tijd popt daar inderdaad een reeks vrolijke foto’s op die Owen (in 2014!) naar Krabbé had gestuurd. In de forward-regel staat het e-mailadres van dé Gareth Owen, op dat moment nog de rechterhand van niemand minder dan Roger Moore met een mailadres gelinkt aan het kantoor van de oud-James Bond. Ik vraag me sterk af of dat adres nog bestaat.

Maryam d’Abo en Jeroen Krabbé op de foto van Gareth Owen

Binnen een mum van tijd bevestigt Owen het overlijden van Jan Williams op 10 april dit jaar. Hij heeft het gehoord van Williams’ dochter Emma.

En daar, na bijna drie weken ná haar dood, is er eindelijk het bewijs dat ik zocht. Graham Rye had gelijk op zijn website, ere wie ere toekomt. Die 82 jaar die ik elders tegenkwam, is slechts een onzorgvuldige rekenfout.

Toch blijf ik mij afvragen: waarom zwijgen de kranten, waarom zwijgt de BBC? Een actrice uit een klassieke Bond-film uit de Connery-periode, een topmodel uit de zestiger jaren; haar overlijden mag toch niet onvermeld blijven?

De week van Jan Williams deed mij denken aan zo’n dertig jaar geleden, nog voor de grote doorbraak van internet. Wie in de jaren 90 informatie opzocht over Akiko Wakabayashi, kreeg te lezen dat zij al jaren dood was. Geen grote obituary, geen overlijdensdatum, enkel de mededeling dat zij niet meer onder ons was. Dat nepnieuws werd uiteindelijk ontkracht door schrijver Raymond Benson, die naar Japan was gevlogen om research te doen voor zijn volgende Bond-boek The Man with the Red Tattoo. Hij ontmoette haar en kon ons melden dat de Bond-girl uit 1967 alive and kicking was. Wakabayashi had zich lange tijd geleden teruggetrokken uit de schijnwerpers en dat beviel haar uitstekend.

‘You Only Live Twice’, zullen we maar zeggen.

Evenals Wakabayashi, die na 1971 van het witte doek verdween, was Jan Williams na de jaren zestig in geen enkele film- of tv-productie meer te zien. Wel was zij nog een graag geziene gast tijdens Bond-evenementen. De kans dat zij, net als haar tijdgenoot, ook uit de dood zal opstaan, wordt door alle Bond-experts nihil geacht.

Na al het speurwerk van afgelopen tijd ga ik eindelijk maar eens van de zon genieten. Een stevige massage kan ik nu trouwens wel gebruiken...

Deze column verschijnt ook bij James Bond Nederland.

007 Magazine: Craig Out, Hiddleston In

Daar zijn we weer. Ditmaal met 007 Magazine als bron:

So, Daniel Craig has walked away from the Bond role; Tom Hiddleston shot a Bond screen-test about a month ago at Pinewood Studios; Barbara Broccoli has offered Hiddleston the role; Hiddleston is thinking about it; apparently...

Apparently, klaarblijkelijk dus. Aldus de ietwat pedante Graham Rye op Facebook. Als hij het zegt, moeten we maar aannemen dat het zo is, anders had hij het niet gemeld. Maar daarmee hoeft het nog steeds niet waar te zijn.

John Cox van de The Bond Book voegt daaraan toe dat Barbara Broccoli wel een beetje klaar is met Craig. Voor Spectre ontving de Bond-acteur een producenten-credit in de hoop op meer zeggenschap. Iets teveel zeggenschap, is Cox van mening. In plaats van dat te honoreren, krijgt hij een schop.

Ik heb gezegd.

The Pohlmann Files

Een tot op heden onopgelost raadsel, waar ook in dit artikel geen sluitend antwoord op komt, maar denk even mee.

The James Bond Bedside Companion uit 1984 van Raymond Benson, hier uitgegeven als Dossier James Bond. Een Bond-bijbel. Zoveel informatie over de James Bond-boeken en -films was er niet eerder in één naslagwerk te vinden. Bij het hoofdstuk over de film Thunderball staat geschreven dat Joseph Wiseman, de acteur die een paar jaar eerder Dr. No speelde, hier de stem van Blofeld inspreekt.

Ik heb dat niet alleen altijd voor waar aangenomen. Ik hoor ook niemand anders dan Wiseman als ik naar de Blofeld uit Thunderball luister.

Joseph Wiseman en Eric Pohlmann

Graham Rye, net als Benson ook een Bond-autoriteit, beweert dat het niet Wiseman is, maar Eric Pohlmann. Die ook de stem van Blofeld in From Russia with Love insprak. Natuurlijk zou het een logische keuze geweest zijn gewoon dezelfde acteur daarvoor te nemen. Rye zegt dat hij hierover meerdere malen met editor (en later regisseur) Peter Hunt heeft gesproken, en Hunt heeft altijd beweerd dat het inderdaad Pohlmann is.

Daarmee is de zaak afgedaan, vindt Rye. Zo laat hij via Twitter weten:

It has been an indisputable fact for many years now that the voice of Blofeld in 'FRWL' and 'TB' *IS* Pohlmann.

The two *key words* in my Tweet reply were "indisputable fact". The end.

Raymond Benson sluit zich daar inmiddels bij aan:

In 1984 I said it was Wiseman, but since I learned it was indeed Pohlmann and is corrected in Bedside Companion e-book

Wie ben ik in dit verhaal om nu nog te twijfelen aan deze twee autoriteiten? ...En toch willen mijn oren het niet geloven. Ik ben toch niet doof? Luister even mee:

Wat nou 'indisputable fact'?

Of Benson met zijn boek uit 1984 de aanstichter van de verwarring is, kan ik niet nagaan. Maar ik breek er wel mijn hoofd over wat er in de productie gebeurd kan zijn.

Het zou kunnen dat eerst Eric Pohlmann de stem van Blofeld in Thunderball heeft ingesproken. Door wat voor reden dan ook waren deze opnames niet bruikbaar. Of misschien is de dialoog veranderd en was Pohlmann inmiddels niet meer beschikbaar om opnieuw in te spreken, zodat oude bekende Wiseman werd ingeschakeld? Wellicht werd Pohlmanns stem zo vervormd dat hij op Wiseman is gaan lijken? Of mijn oren laten me gewoon in de steek.

Als dat zo is, is het raadsel inderdaad opgelost en laten we het hierbij. Maar vooralsnog kan ik met de beste wil van de wereld niet meegaan met Rye en Benson. Voor mij is Joseph Wiseman de stem van Blofeld in Thunderball...

Skyfall enthousiast ontvangen

In Engeland heeft in een besloten persvoorstelling de eerste lichting lucky bastards Skyfall mogen zien. De reacties op Twitter zijn euforisch. Slechts een enkeling is wat teleurgesteld, een ander vindt Casino Royale nog steeds de beste van Craig, maar het merendeel heeft de beste Bond-film OOIT gezien. 

Ik houd het voor nu even bij een review van Daily Mail. Alle uitgelaten meningen van Twittervolk is zeer opbeurend, maar wat weten zij eigenlijk van Bond? Daily Mail vroeg het Graham Rye, sinds begin jaren tachtig de maker van 007 Magazine. Kijk, daar hebben we wat aan.

Rye plaatst Skyfall nu al bij de beste Bond-films in vijftig jaar, zonder dat hij die titels noemt komen we met From Russia with Love (1963), Goldfinger (1964), On Her Majesty's Secret Service (1969), The Spy Who Loved Me (1977) en Casino Royale (2006) altijd wel aardig in de buurt.

Bitch, boef en bondgenoot

Zonder plotdetails weg te geven, is Judi Dench dit keer een niets ontziende bitch. En dat speelt ze heerlijk. Javier Bardem als Silva is een enge schurk. Eng in de zin dat hij het zelfs lekker vindt om aan Bond te plukken. Met dat gelige kapsel van hem. Hij zou met zijn potsierlijke verschijning niet misstaan in een film van Roger Moore. Albert Finney als de huismeester van Skyfall Lodge in de Schotse Hooglanden is een joviale kabouter, vermoedelijk in de stijl van Kerim Bey en Columbo.

Bond wordt betast door Silva

Natuurlijk Daniel Craig als Bond niet te vergeten. Hij is gevaarlijker dan ooit en ziet er piekfijn uit in Tom Ford. Hij beheerst Bond tot in de puntjes, zoals Connery en Moore met hun derde film het Bond-karakter ook het beste te pakken hadden.

Zoals eerder beloofd zit er meer humor in de derde film van Craig. Al heb ik dat in Casino Royale zeker ook ontdekt. Om maar iets te noemen: die martelscène is in zijn gruwelijkheid toch gelijk ook heel komisch? In Skyfall zijn alle grappen raak, en het is niet moeilijk om ze te vinden.

Daniel Craig beheerst Bond tot in de puntjes

Graham Rye prijst producers Broccoli en Wilson dat ze een dream team bij elkaar hebben verzameld voor deze film. Naast de uitmuntende cast van eerder genoemde zwaargewichten (laten we vooral Ralph Fiennes niet vergeten) is er een regisseur, Sam Mendes, die de Bond-films begrijpt. Roger Deakins behoort tot de top cinematografen van dit moment - een Bond-film heeft er nog nooit zo mooi uitgezien.

Na deze eerste voorstelling blijft er alleen één onbeantwoorde vraag over. Op Twitter wordt er al druk over gespeculeerd, want waar staat die gunbarrel? Terug aan het begin, zoals het hoort? Of weer op onverklaarbare wijze aan het eind? Niemand die hier uitsluitsel over durft/mag/wil geven. Maar een enkeling zegt 'pissed off' te zijn...