Ba-boop-bee-doop

Zo klonk deze week uit de toren van de Haarlemse Sint Bavokerk een deuntje dat ik vaag kon thuisbrengen. Vooral het einde waarin ik de klanken van ‘ba-boop-bee-doop’ herkende — hé, dat is van Marilyn Monroe! Op 1 juni is het de honderdste geboortedag van de Amerikaanse zangeres en actrice. Toen ik in 2022 het plan opvatte om op 5 oktober zestig jaar James Bond te vieren door alle kerkklokken om 00:07 uur in heel Nederland het Bond-thema te laten spelen, kreeg ik van de Orde der Beiaardiers nul op rekest.

Toegegeven, 7 minuten over middernacht is misschien niet het beste tijdstip voor een klokkenconcert. Had het dan op een willekeurig tijdstip gedaan. Dat zou ook wel moeten, omdat er meer kerken zijn dan beiaardiers en één beiaardier meerdere kerken onder zijn hoede heeft, net als een brugwachter meerdere bruggen bedient. Mijn lumineuze plannetje maakte weinig indruk; de kerkklokken zwegen met Bond-muziek op 5 oktober 2022.

Marilyn Monroe was te beroemd om een Bond-girl te spelen. Daar was ze ook te dood voor; het sekssymbool van de jaren 50 overleed in augustus 1962 enkele maanden vóór de première van Dr. No. Toch speelt zij in de wereld van 007 een kleine rol. Ian Fleming voerde haar beeltenis op in zijn vijfde Bond-boek From Russia, with Love, in een scène die werd gekopieerd voor de film uit 1963, waarin Bond en Kerim de Bulgaarse moordenaar Krilencu doodschieten op het moment dat hij uit het raam van zijn schuiladres ontsnapt.

In het boek voerde Fleming een filmposter van de Monroe-film Niagara op. Een beetje raar om diezelfde film van, op dat moment, tien jaar oud te gebruiken voor de film From Russia with Love. Daarbij was Niagara een film van 20th Century Fox en James Bond van United Artists; die gaan echt geen Fox-film promoten, zelfs geen oude.

De filmmakers hadden daarentegen kunnen kiezen voor de United Artists-productie Some Like It Hot, de beroemde Marilyn Monroe-film uit 1959, waarin dat nummer I Wanna Be Loved By You (Ba-boop-bee-doop) zit. Bond-producenten Harry Saltzman en Albert R. Broccoli kozen er terecht voor hun eigen productie Call Me Bwana te promoten. Met in de hoofdrol een ander sekssymbool uit de jaren 50: Anita Ekberg. ‘She has a lovely mouth, that Anita’, zegt Pedro Armendáriz tegen Sean Connery. Daar gaat haar mond al open…

En zo belandde Marilyn Monroe nooit in een Bond-film.

Grappig hoe die gedachten ongeordend je hoofd binnenkomen bij het horen van een vaag carillon.

Ik zat de laatste tijd wel vaker in een oude doos. Zo bezocht ik het online portal De Schatkamer van Beeld & Geluid waarin ik, waarom ook niet, voor de lol ‘James Bond’ intypte. Er ging een wereld voor mij open, vooral door de programma’s van Simon van Collem. Van Collem heeft een bijzondere band met James Bond. Meer dan hij zelf gewild zou hebben.

Het kalende mannetje, een filmliefhebber pur sang, lukte het om alle grote filmsterren uit zijn tijd voor de camera te krijgen. Zo ook Sean Connery, Roger Moore en Timothy Dalton. Met een paar simpele vragen in steenkolenengels, waar Mark Rutte nog een voorbeeld aan kan nemen, liet hij de sterren leeglopen. Vaak hoefde hij op een antwoord alleen maar ‘why?’ te vragen en daar gingen ze weer.

Voor Diamonds Are Forever sprak hij naast Sean Connery in verschillende settings — ‘Mr Connery, how did you start as an actor?’  Waarop Connery moet lachen (‘Oh dear…’), maar wel netjes antwoord geeft. Later, bij Never Say Never Again, noemt Van Collem ‘Sean’ gewoon ‘Sean’, wat op zich al een wonder is, omdat hij door de rest van Nederland ‘Sien’ werd genoemd — maar Van Collem sprak dus ook met Harry Saltzman, Ken Adam, Guy Hamilton, Jill St. John, Bruce Glover, Putter Smith én een breed glimlachende Charles Gray! Die laatste in zijn Blofeld-kostuum had ik nog nooit in een interview gezien, laat staan over James Bond!

Op de set van Moonraker sprak Van Collem met Roger Moore, producer Cubby Broccoli, opnieuw met een allervriendelijkste Ken Adam en met een perfect Nederlands sprekende Emily Bolton, die, geboren op Aruba, via Londen in Nederland terechtkwam. Inhoudelijk stelt het allemaal weinig voor, maar ze zitten daar wel!

Het geeft een prachtig tijdsbeeld. Een tijd waarin James Bond om het jaar het hoofdonderwerp in een film was. Een tijd waarin we nog ver waren verwijderd van computergames die worden gelanceerd alsof het een filmpremière betreft. ‘Pipe down double-o-seven’, zou ik Q willen quoten als ik Patrick Gibson op de rode loper in Londen zie voor de lancering van First Light.

Iets wat ik de game-fanaten van harte gun, en wat voor het merk ‘James Bond’ een heel slimme zet is; het houdt de naam van 007 levend bij een jonger publiek dat wellicht nog nooit van de geheim agent heeft gehoord. Maar voor mij hoeft het dus niet. Wat ik van het spel heb gezien, ziet er visueel adembenemend uit, maar zodra ik een video bekijk waarin het Bond-figuurtje begint te schieten, dan ben ik weg. Ik ben binnen twee seconden kotsmisselijk van die snelle bewegingen.

Geef mij maar Some Like It Hot, From Russia with Love en Simon van Collem. In de uitzending van Simonskoop op 9 juni 1989 met uitgebreid aandacht voor Licence to Kill, kondigt Van Collem de volgende aflevering van 23 juni alvast aan: een verslag van de galapremière van de Bond-film in theater Tuschinski. Niemand kon op 9 juni weten dat het Van Collems laatste uitzending zou zijn.

Tijdens de aftiteling ontdekte ik zojuist een macaber detail. Noem het toeval of niet, maar terwijl Marilyn Monroe op de achtergrond nietsvermoedend ‘ba-boop-bee-doop’ zingt (het deuntje dat Van Collem standaard in zijn leader gebruikte), zien we als laatste beeld een fragment uit de film Wings of Fame. Daarin verschijnt een in het zwart geklede veerman in zijn boot om de doden op te halen. In de film zijn dat Peter O’Toole en Colin Firth, maar in de context van de realiteit vraag ik mij nu af: was deze veerman een voorbode op het lot van Simon van Collem…?

‘Gestorven in harnas’ stond op 22 juni te lezen in de krant. Als tienjarige kon dat voor mij niets anders betekenen dan dat de goede man een harnas droeg terwijl hij stierf. Vreemde outfit voor een filmpremière dacht ik nog.

Het beeld van een dode man in ridderkostuum in een bioscoopstoel stond mij nog lang voor de geest. Ik wist niet beter of Simon van Collem had de eindtitels van Licence to Kill niet gehaald. Dat bleek niet waar, hoorde ik later van een collega, die destijds als medewerker van UIP aanwezig was bij de première. Van Collem was tijdens de afterparty in Tuschinski in elkaar gezakt. En daarmee tegen wil en dank voor altijd verbonden aan James Bond.

Op 21 juni, een snikhete dag in 1989, trok Simon van Collem zijn mooiste outfit aan om op de galapremière van Licence to Kill in Tuschinski te verschijnen. Bij het zien van de kleine kale man op de rode loper had iedereen zich nog afgevraagd: waarom in godsnaam draagt hij een harnas?

Ba-deedly-deedly-deedly-dum-ba-boop-bee-doop.

Deze column verschijnt ook bij James Bond Nederland.

Jan Williams (87) uit ‘From Russia with Love’ overleden

Jan Williams, de actrice die de masseuse van Red Grant speelde in From Russia with Love (1963), is op 10 april overleden. Dat heeft Gareth Owen van Bondstars bevestigd aan Bond Blog, na contact met Williams’ dochter Emma. Jan Williams is 87 jaar geworden.

Hoewel het nieuws rond haar overlijden al bijna een week circuleerde op diverse sociale media en fansites, bleef een officiële bevestiging en een eenduidige bronvermelding lange tijd uit. Dit leidde tot de nodige onduidelijkheid over de exacte datum en details.

De filmcarrière van Williams besloeg voornamelijk de jaren zestig. In die periode genoot zij bekendheid als een van de meest gefotografeerde modellen van het Verenigd Koninkrijk. Naast haar bescheiden rol in de tweede James Bond-film, was zij ook te zien in producties als Carry On Cruising (1962) en de televisieserie The Rag Trade.

Vanaf de jaren negentig was Jan Williams een graag geziene gast op James Bond-evenementen. Voor liefhebbers zijn gesigneerde foto’s uit haar Bond-tijd nog steeds verkrijgbaar via Bondstars.

‘From Russia with Love’ te zien in Harlingen

In navolging van Dr. No brengt filmhuis Milûk in Harlingen op 11 april de tweede James Bond-film From Russia with Love (1963). De inleiding wordt wederom verzorgd door Bond-liefhebber Thomas Hobma.

Deze film geldt niet alleen als Sean Connery’s persoonlijke favoriete Bond-film, maar ook als één van de allerbeste Koude Oorlog-thrillers ooit gemaakt. Dit keer opereert James Bond in Istanboel — aan boord van de legendarische Oriënt-Express, door zinderende bazaars en aan de oevers van de Bosporus — in een verhaal vol intrige, paranoia en Hitchcockiaanse spanning.

De film is indrukwekkend gerestaureerd in haarscherp 4K, rechtstreeks vanaf de originele cameranegatieven. Elk detail spat van het doek, stijlvol, dreigend en tijdloos.

Zie hier voor info en kaarten.

Honderd jaar Robert Brownjohn

Het is vandaag de honderdste geboortedag van Robert Brownjohn, de titelontwerper van Goldfinger en From Russia with Love.

De visionair grafisch ontwerper met Britse roots combineerde Bauhausprincipes met popcultuur. Na werk in New York en Chicago vestigde hij zich in Londen, waar hij naam maakte als creatief directeur.

Internationale faam verwierf Brownjohn vooral door zijn baanbrekende filmtitels voor de vroege James Bond‑films From Russia with Love (1963) en Goldfinger (1964), waarin hij titels en bewegende beelden projecteerde op lichamen van modellen. Kort daarna verdween hij uit beeld bij de Bond-producenten wegens persoonlijke problemen, met name vanwege zijn heroïneverslaving, waarna de titels werden voortgezet door Maurice Binder, die eerder de gunbarrel en titels voor Dr. No had ontworpen.

Naast zijn titelsequenties ontwierp Brownjohn eveneens de legendarische posters voor Goldfinger.

In 1969 ontwierp Robert Brownjohn de iconische albumhoes voor Let It Bleed van The Rolling Stones en werkte hij aan reclamecampagnes en visuele projecten tot zijn overlijden op 1 augustus 1970, vlak voor zijn 45e verjaardag.

4K-Connery-collectie heeft voor- en nadelen

In eerste instantie zag ik niet veel verschil tussen de blu-ray en de 4K-versie van de James Bond-films van Sean Connery. De blu-rays van James Bond behoren tot mijn meest gebruikte schijfjes — vooral omdat ik regelmatig een stukje film nodig heb ter illustratie van een of ander. De blu-rays die ik bezit, zijn afkomstig uit de Bond 50-box uit 2012; tot dan toe dé Bond-collectie met de beste beeldkwaliteit. Tot de 4K-films deze maand verschenen. Een mooie uitgave, maar beslist niet zonder nadelen.

Nu ik de tijd heb genomen er iets beter in te duiken, moet gezegd dat de 4K-films de voorkeur genieten, vooral door kleine verbeteringen die eerder stoorden. Neemt niet weg dat de blu-rays na al die jaren nog steeds het bekijken waard zijn.

Neem de strandscène uit Thunderball waarin Bond aan Domino vertelt dat haar broer François dood is. Hier zijn in de blu-ray verticale strepen over het beeld te zien. Op een kleiner beeldscherm valt dat allemaal wel mee, maar hoe groter en beter je scherm, hoe duidelijker deze oneffenheid.

Verticale strepen op de blu-ray van Thunderball (klik op de afbeelding voor beter beeld)

Zo zit er aan het eind van diezelfde scène ook vuil onderaan het kader. Zowel de verticale strepen als het vuil zijn op de 4K niet tot nauwelijks nog zichtbaar. Met een beetje goede wil kun je zeggen dat de strepen gewoon weg zijn.

Vuil onderaan het kader op de blu-ray van Thunderball

Een groot nadeel van een groot tv-scherm bij deze heruitgave is het gebruik van de oorspronkelijke grove filmkorrel waar 4K nogal trots op schijnt te zijn. Eerlijk gezegd: dit werkt mijns inziens niet op een tv-scherm. Neem het establishing shot van Londen in Goldfinger. Juist bij de blu-ray was dit bijzonder mooi gladgepoetst. Waardoor het ongetwijfeld minder natuurlijk en minder ‘filmisch’ oogt, maar je wordt in ieder geval niet getrakteerd op al dat dansende prut voor je ogen.

Establishing shot van de blu-ray van Goldfinger ziet er beduidend beter uit dan in 4K

Dr. No, From Russia with Love en Goldfinger werden eerder gepresenteerd in beeldverhouding van 1.66:1, dat wil zeggen met een stukje zwart links en rechts van het beeld. Op 4K is de beeldverhouding opgepompt naar 1.75:1, wat inhoudt dat de balkjes weg zijn en we dus onder en boven een klein stukje beeld verliezen. Het scherm is nu compleet gevuld, maar we missen dus wel iets.

Bij de extra’s ben ik nog niets nieuws tegenkomen. De Inside-documentaires die al op de Special Editions van de dvd’s zaten, zijn overgenomen. En daar waar sommige blu-rays (die al eerder dan 2012 buiten de complete box waren uitgebracht) verbeterd beeld bevatten dat meer voldeed aan de eisen van blu-ray, waren er ook Inside-docu’s die direct van dvd waren overgenomen. Daar is voor de 4K-lichting niets aan veranderd. En kon je voor de blu-ray nog kiezen voor de Nederlandse ondertiteling, die ontbreekt hier bij de extra’s.

De Sean Connery 6-film collection die in Nederland beschikbaar is, bevat zowel de 4K-schijfjes als de blu-rays. Echter zijn de blu-rays gewoon de oude Fox-versies. Ik had gehoopt dat de blu-rays ook de nieuwe scans zouden bevatten. Niet dus. Hierdoor is het voor mij nog niet mogelijk om screenshots of fragmenten van de nieuwe versies te nemen.

Fijn is de resume-optie als je de film opnieuw opstart. Dat ontbrak bij de oude blu-rays die steevast met het Fox-logo begonnen als je ze later weer terugkeek. De 4K’s zijn uitgegeven door Warner Bros., maar dat logo is nergens te bekennen. Het menu verschijnt al snel en je kunt gelijk beginnen met kijken.

Het keuzemenu is statisch, met voor iedere film hetzelfde beeld en de originele James Bond Theme. Enkel de kleur van de menubalk verschilt per film evenals als de bijbehorende filmtitel.

Een bijzonder aardige optie is de mogelijkheid om de film te laten vertellen door een Amerikaanse stem. Speciaal voor kijkers met een visuele beperking vertelt een mannen- of vrouwenstem dat wat er op het scherm gebeurt, tot en met het voorlezen van een groot deel van de credits aan toe.

Zo heb ik door die stem nu pas ontdekt dat Kerim Bey een mes in zijn rug heeft als hij dood wordt aangetroffen in de Oriënt Express. Was mij nooit eerder opgevallen. Maar dan moet de vertelstem niet zeggen dat in de eerste scène van Thunderball James Bond samen met ‘madame Boitier’ neerkijkt op de kist van Jacques Bouvar, terwijl de dame in kwestie ‘mademoiselle La Porte’ is. Of dat Bond in Dr. No in een Mercedes Benz rijdt in plaats van een Sunbeam Alpine. Dat er wordt verteld dat op de bommen van de Vulcan ‘Handle like eggs’ staat, is dan wel weer een scherpe aanvulling.

Dan is er bij Thunderball ook nog een alternatieve geluidstrack die op gezette tijden een net iets ander geluid laat horen; zoals bekend van de vierde Bond-film waren er verschillende versies in omloop. Nu is dus ook de aftiteling te beluisteren met het, in mijn optiek, beter passende Thunderball-thema in plaats van de James Bond Theme.

In You Only Live Twice is het ‘woosh’-effect verdwenen op het moment dat de gunbarrel opent, iets wat oorspronkelijk nooit zo was bedoeld. En zo zullen er ongetwijfeld meer kleinere aanpassingen zijn verdwenen die niet bij het origineel hoorden. De 4K belooft de meest pure weergave van deze oude James Bond-films te zijn. Met een fonkelnieuwe glinsterende brullende leeuw aan het begin, dat dan weer wel.

4K-Connery-box met Nederlandse ondertiteling

update 25 juni 2025

 

De 4K-box, met de zes door Eon Productions geproduceerde James Bond-films met Sean Connery, is vanaf 1 juli verkrijgbaar in Nederland. Via Bol.com zijn de films te koop voor 199 euro, ofwel 33,17 euro per film. De box bevat zes nieuw vervaardigde steelbooks, met daarin zowel een 4K-schijf als een blu-ray. Los zijn de films (nog) niet te koop. Een tweede boxversie met dezelfde films in een goedkopere verpakking, wordt niet aangeboden door Bol.com.

 

De films op 4K zijn vervaardigd naar de originele cameranegatieven. Dat wil zeggen dat de aanpassingen die Lowry Digital twintig jaar geleden doorvoerde, afwezig zijn. Lowry leverde destijds prima werk af, voor zowel de Ultimate Edition dvd’s (de koffer) als de complete blu-rayset ter viering van Bonds 50e verjaardag in 2012. Maar dat was toen, de standaard is inmiddels verschoven naar 4K.

 

Voor de puristen is deze nieuwe 4K-collectie een must. Al is het maar vanwege de optie om zowel de films met zijn oorspronkelijke monotracks af te spelen als met de nieuw vervaardigde Dolby Atmos-mix.

Blu-ray.com, die de inhoud van de box inmiddels heeft beoordeeld, komt wat betreft het beeld uit op een gemiddelde van 4,25 sterren (van de 5) en 4 sterren voor het geluid.

Interessante aantekening van Blu-ray com: (...) deze nieuwe restauratie is gebaseerd op bioscoopnauwkeurigheid. Dat wil zeggen dat het beeld er niet vlijmscherp uitziet, omdat het zo niet is bedoeld. Deze scans leveren een filmachtige ervaring op, waarbij veel meer is ingezet op details, diepte en levendige kleuren en minder op het zo gladjes mogelijk krijgen van het beeld (met bijbehorende nadelige compressiefoutjes).

Al met al presteert de nieuwe box volgens Blu-ray.com ruimschoots beter dan de blu-rays. De extra’s zijn gelijk aan eerdere uitgaven van de films.

Lees de recensies op highdefwatch van twee van de zes films uit deze box:

• From Russia with Love 
• Thunderball 

4K Connery

Verkrijgbaar als steelbook, vanaf juni...

The Ultimate Cover Edition

We hebben er hierna nog 23 te gaan, maar het begin is er, de eerste twee edities van The Ultimate Cover Edition. Speciaal vervaardigd door Jeff Marshall voor Media Psychos.

Het gaat om twee lege steelbooks met ruimte voor twee schijven, de blu-ray en voor in de toekomst de 4K, maar je mag er natuurlijk ook een dvd’tje in doen. De hoesjes zijn ontworpen door illustrator Jeff Marshall, een grootsheid op het gebied van James Bond-schetsen. Zie hier zijn website.

Dit jaar moet de steelbook van Dr. No te bestellen zijn. Als dat een beetje wil verkopen, dan ligt From Russia with Love klaar om uitgebracht te worden. Krijgen de Bond-films eindelijk de omslag die ze verdienen. Twee jaar geleden had ik daar dit over te melden.

A Closer Look

Bij het zoveelste weerzien met On Her Majesty’s Secret Service, viel mij voor het eerst op dat James Bond andere attributen uit zijn lade haalt. Door de begeleidende muziek wordt de aandacht gevestigd op het bekende trio uit (toevallig of niet) de drie Terence Young-films Dr. No, From Russia with Love en Thunderball, maar er is meer dat Bond uit het verleden opduikt. Zo zijn er ook props uit voorgangers Goldfinger en You Only Live Twice aanwezig.

Daarbij is de volgorde van het tonen van de attributen in de montage aangepast. Bond opent namelijk eerst de middelste grote lade, waar de reeks met munten en het Thunderball-dossier liggen. Een fractie later liggen die, samen met de hak uit Goldfinger, de kluisbreker uit You Only Live Twice én het horloge van Red Grant al op de hoek van het bureau en grabbelt Bond Honey’s mes uit zijn linker lade.

In de montage pakt Bond echter eerst het mes (en wie goed kijkt ziet het horloge al liggen), daarna (nogmaals) het horloge en als laatste de rebreather. Hoogstwaarschijnlijk is in de montage pas besloten om hier de muziekjes onder te zetten en vonden regisseur Peter Hunt en editor John Glen het nodig om de filmchronologie aan te houden.

Honderd jaar Walter Gotell

Het is vandaag de honderdste geboortedag van Walter Gotell. Gotell was te zien in zeven James Bond-films. Eenmaal als schurk Morzeny in From Russia with Love (1963) en later als terugkerend personage General Gogol in The Spy Who Loved Me (1977) tot en met The Living Daylights (1987).

Walter Gotell werd in 1924 geboren in het Duitse Bonn en groeide op in Berlijn. Met het opkomend nazisme in de jaren 30 van de vorige eeuw, besloot het gezin Duitsland te verlaten, waarna de familie in Engeland terechtkwam.

Daar ontwikkelde Gotell zich tot veelgevraagd acteur in met name oorlogsfilms waarin hij vaak als Duitse militair te zien was. Later kwamen hier allerhande andere rollen bij en klopte ook televisieseries veelvuldig bij hem aan als ze een autoritair figuur nodig hadden. Gotell heeft een reeks film- en tv-credits om duizelig van te worden.

In 1963 werd hij aangetrokken voor de rol van SPECTRE-trainingsleider Morzeny. Hij heeft voor Blofelds misdaadorganisatie moordenaar Red Grant in de aanbieding:

„This Grant is one of the best men we’ve ever had. A homicidal paranoid. Superb material.”

Later doodt hij in opdracht van de SPECTRE-baas schaakgrootmeester Kronsteen die heeft verzaakt James Bond om te leggen. Als Morzeny zelf achter 007 aangaat en de geheim agent die per boot richting Venentië vaart insluit, delft de schurk het onderspit als Bond met behulp van vaten brandstof het wateroppervlak in lichterlaaie zet.

Halverwege jaren 70 wordt de acteur opnieuw gevraagd voor James Bond. Ditmaal als de Russische KGB-generaal Gogol, die vanaf The Spy Who Loved Me keer op keer terug mag komen. Met de ene keer als voornaam ‘Alexis’ en een andere keer heet hij ‘Anatol’.

Gogol wordt opgevoerd als strenge maar rechtvaardige Sovjetgeneraal waar voor het westen best zaken mee te doen is. In de latere films is hij tegen het eind van het verhaal veelal in een vriendelijk onderonsje te zien op M’s kantoor met de MI6-chef en Sir Frederick Gray, de minister van Defensie.

In de laatste James Bond-film waaraan hij meewerkte, The Living Daylights, was in een vroeg stadium van het script een veel grotere rol voor Gotell weggelegd. Deze kon hij wegens zijn broze gezondheid niet aannemen, waarna het script werd herschreven en de rol van General Pushkin werd geschapen. Gotell duikt in die film enkel kortstondig op in de laatste scène.

Walter Gotell overlijdt in 1997 op 73-jarige leeftijd.

Acteur Michael Culver (85) overleden

De Engelse acteur Michael Culver is op 27 februari overleden, meldt onder meer Daily Mirror vandaag. Culver werd het bekendst met zijn rol van Captain Needa in de Star Wars-film The Empire Strikes Back (1980). In de James Bond-films dook Michael Culver op in twee kleine rollen in From Russia with Love (1963) en Thunderball (1965).

Culver speelde gedurende zijn vijftigjarige acteercarrière in enkele films en tal van tv- en theaterproducties, zoals The Avengers (1968), met Roger Moore in Crossplot (1969) en The Pursuaders! (1972), The Bunker (1981), A Passage to India (1984), als prior Robert in Cadfael (1994 - 1998) en in de Britse versie van Wallander (2008).

Zijn vader was Roland Culver (1900 – 1984) die de minister van Binnenlandse Zaken (en niet de ‘Foreign Secretary’ zoals foutief vermeld in de eindtitels) speelde in Thunderball (1965), de Bond-film waarin zoon Michael een rolletje had als copiloot van de Vulcan-bommenwerper die wordt gekaapt door SPECTRE. Eerder was Michael Culver al te zien als man in een punter in From Russia with Love die voorbij vaart als James Bond met Sylvia ligt te vozen.

Twee James Bond-klassiekers terug in de bioscoop

Martin Koolhoven brengt From Russia with Love en Octopussy eenmalig terug in de bioscoop.

Vorig jaar maakte de filmmaker een rondje langs de Nederlandse filmtheaters met zijn James Bond-colleges. In dit theaterprogramma Koolhovens Keuze liet hij eerder al twaalf Bond-klassiekers zien. In de loop van 2024 komen hier nog twee bij:

• 7 juni: From Russia with Love (1963)
  Forum Groningen
• 9 november: Octopussy (1983)
  Cinema Amstelveen Amstelveen

From Russia with Love wordt gezien als een van de beste uit de reeks. Deze tweede James Bond-film laat zien dat voorganger Dr. No geen toevalstreffer was. De internationale cast aangevoerd door Sean Connery is om van te watertanden: Pedro Armendáriz, Lotte Lenya, Robert Shaw, Bernard Lee, Vladek Sheybal en Daniela Bianchi. De filmmuziek is van John Barry, die hiermee zijn ticket als huiscomponist van James Bond verzilvert. De regie is voor de tweede keer in handen van Terence Young.

Octopussy is de persoonlijke favoriet van Martin Koolhoven; het is de eerste Bond-film die de regisseur zag. Of zoals hij zelf zegt: ‘The first cut is the deepest’. Roger Moore speelt hier voor de zesde keer 007, met naast hem (voor de tweede keer) Maud Adams, Louis Jourdan, Kristina Wayborn en Kabir Bedi. Ook weer met muziek van John Barry, de titelsong All Time High gezongen door Rita Cooldige en de tweede regieklus van John Glen (die hierna nog drie Bond-films zou maken). Actie en avontuur in kleurrijk India.

Kijk voor andere filmcolleges en meer informatie op Koolhovens Keuze.

Never say no to adventures

Hoewel globetrotter James Bond over de hele wereld de mooiste plekken bezocht, heeft hij zijn snuit op veel meer mooie locaties nooit laten zien. Zo begon ik een week geleden mijn Europatour van Amsterdam naar eindbestemming Rome, met stops in Straatsburg, Stresa, Bologna en Assisi. Plaatsen die niet zouden misstaan in een Bond-film.

Bologna

In tegenstelling tot onze held heb ik zelf de avontuurlijke instelling van een piepkuiken. Rijdend over de autoroute, autobahn en autostrada, met uitzicht over eindeloze bergtoppen, spoken twee uitspraken dikwijls door mijn hoofd: ‘I’m not a good traveller’, aldus George Lazenby vermomd als Sir Hilary Bray als hij in Lauterbrunnen de trein uitstapt. Denk daar een dikke overjas met dito hoedje bij en dat ben ik.

On Her Majesty’s Secret Service (1969)

Aan een andere uitspraak heb ik meer houvast: ‘Never say no to adventures, always say yes. Otherwise you’ll lead a very dull life’. Een tegeltjeswijsheid van Ian Fleming. En als je eenmaal in de auto zit en er geen weg terug is, dan kun je nog zo hard roepen dat je de achtbaan niet in wil, de kar is toch al vetrokken. In dat geval: probeer er maar van te genieten. Dat probeer is dus ook.

Natuurlijk had ik ook liever even gestopt bij Crans-Montana, daar waar Roger Moore woonde en zijn laatste adem uitblies. Ik heb de wegbewijzering naar het Zwitserse bergdorp wél gezien. Met plezier had ik de Schilthorn weer eens beklommen, een duik genomen van de Verzasca-dam of de Furkapas bereden. Maar het ligt allemaal niet exact op de route en een beetje relaxen tijdens urenlange autoritten is nu eenmaal meer vakantie dan omrijden naar al die iconische locaties; bovendien hadden we niet de minste uitvalsbases gekozen om te overnachten. Dus verkoos ik de jacuzzi boven de Bond-locaties — een jacuzzi is een Bond-locatie op zich.

De James Bond Straße op de Furkapas

Om niemand te vermoeien met een compleet reisverslag, beperk ik mij tot het avontuur in Bologna. De stad in het noorden van Italië met zijn statige Piazza Maggiore, de stad waar zelfbenoemd Bondologist Umberto Eco decennialang semiotiek doceerde; nog geen week eerder werd op het beroemde stadsplein mijn lievelingsfilm Il nome della rosa vertoond. Ik bedoel maar, wat een toplocatie.

The Name of the Rose op Piazza Maggiore

Zonder ontheffing kom je Bologna niet binnen met de auto, al rijd je nog zo’n klassieke Z3. De parkeergarages bevinden zich echter grotendeels bínnen het omheinde stadscentrum, aldus mijn reisgenote en tevens minder competente navigator. Ze was tijdens het boeken even vergeten dat we met de auto gingen, dus leek haar een stulpje MIDDEN IN het stadshart wel gepast. De hele wereld en zijn mallemoer bij elkaar gevloekt, komt zij tot de conclusie dat dat misschien niet zo’n handig zet was. Je meent het…

Na vele rondjes buiten Bologna, en mijn suggestie om na een halve dag rijden dan maar een ander hotel te boeken, rijden we om negen uur ’s avonds per ongeluk een parkeergarage binnen. Vanaf daar is het zeker nog twintig minuten lopen naar ons verblijfsadres. Maar we moeten de auto érgens kwijt, veel andere opties zijn er niet.

Onze blazen staan inmiddels aardig op knappen. De herencabine bij de parking is echter defect en de deur naar het damestoilet gaat voor het gemak niet open, al proberen we nog zo hard met de QR-code op onze parkeerticket. De ene vaffanculo na de andere merde zit er niets anders op dan immer geradeaus naar de bed and breakfast te lopen. Met de rolkoffers en rugzakken achter ons aan belanden we in het avondgedruis van Bologna.

Met de pas er stevig in en de blik oneindig op de telefoonnavigatie, komt de stad op mij over als Istanboel zestig jaar geleden in From Russia with Love. Prachtig, in de film, maar op dit moment tamelijk nutteloos als je redelijk ver van huis bent, verdwaald, en je vooral moe bent, bezweet, hongerig en hoge nood hebt. Aan het eind van een lange, lange galerij, moet daar het juiste adres zijn.

From Russia with Love (1963)

Daar is dus níet het juiste adres. Hier dan, een aantal panden verderop? Waarom geeft de boekingssite deze straat dan op? De pdf er maar eens bij pakken die we eerder die avond hadden ontvangen. Ah, daar staat een andere straat vermeld, gelukkig om de hoek, tussen de UniCredit Banca en Elena Mirò, een imposant stalen poortdeur met een drietal keypads. In de middelste moeten we een code intoetsen. Klik, de poort gaat los. Tot dan toe ziet ons avontuur er veelbelovend uit.

Daarna volgens de pdf de grote lege hal door. Overdag zou dit een winkelpassage moeten voorstellen, zo in de avond, in het zachte gele lichtschijnsel, een spookachtige Grand Bazaar; From Russia with Love laat mij maar niet los. Bij de Feltrinelli-boekwinkel de volgende gang in en daar is dan weer een hekwerk met drie keypads. Opnieuw de middelste van het trio met hetzelfde nummer (super makkelijk,1379#, ik weet het nog uit m’n hoofd) en daar met de trap, of de lift, naar de derde etage. Daar aangekomen, op nummer 9, daar zou dan ons bedje staan. En een toiletpot.

Bepakt en bezakt de kleine vierkante lift binnen. „Jij had toch op de knop gedrukt?” Tergend langzaam verschijnt daar dan inderdaad de 1 in het display, en zo nog twee etages. Onze lonten zijn inmiddels kort en opgebrand. Hortend en stotend met de bagage de krappe lift uit naar een hooggelegen buitenplaatsje, de volgende deur moet ons leiden naar kamer nummer 9.

En nu? Een sleutelkluisje naast de deur, maar nergens in onze correspondentie een viercijferig nummer. Hoe moeilijk kan het zijn om dáár de sleutel in te hangen? Terug naar de pdf, misschien hadden we iets over het hoofd gezien. Een tekening met foto’s vol pijlen naar een hal en een metalen ladekastje, waar in de bovenste lade onze sleutelbos moet liggen, terwijl er naast de deur goddomme een sleutelkluisje hangt!

Volgens de foto’s moet zich aan het einde van de hal een soort wachtruimte bevinden. Er is hier beslist geen wachtruimte en al helemaal geen metalen ladekastje. „Ik trap die deur in!” Dat is mijn gillende navigatiesysteem. Ik bestudeer de pdf nog maar eens, wat nog een hele opgave is als om je heen iemand een oorlog tegen de duvel en z’n ouwe moer is begonnen.

Aha, bij de lift eerst línksaf. „Ik zet geen stap meer!” Aldus de foeterende furie. Ik terug naar lift, daar een andere gang in, links en rechts deuren en daar, in het donker, enigszins herkenbaar van de pdf, een wachtruimte met inderdaad een metalen ladekast met in de bovenste lade, je gelooft het bijna niet, een sleutelbos! Hoera!

Razendsnel terug, zo blij als een kind, ik heb hem gevonden! Sleutel één. Die past niet. Sleutel twee? Ook niet. Sleutel drie dan? Nee hoor. De laatste? Ik dacht het niet…

Te midden van alle bagage zakt mijn hoopje ellende huilend in elkaar, ik kijk dom naar de sleutelbos, de sleutelbos zwijgt. Plots gaat de deur van kamer 9 open. Een vriendelijke meisjesmevrouw vraagt zich af wat al dat kabaal op de gang betekent. Maar dat is onze kamer! Zij was kort geleden ook gearriveerd, en ook zij vond het niet makkelijk om de sleutel te verkrijgen. Als we willen kunnen we bij haar in de kamer wachten, zij is toch op haar laptop aan het werk. Maar dit is toch onze kamer? Of ik op zijn minst van de wc gebruik mag maken.

Op een lege blaas is het tegen half elf ’s avonds toch prettiger puzzelen. Zeker als de honger, transpiratie en vermoeidheid toeneemt. Een telefoonpoging naar de verhuurder. Geen gehoor. Via Whatsapp. Daar reageert iemand. „Pronto. Er zit iemand op onze kamer. Hallo? Hallo! Opgehangen.” „Dat meen je niet?” „Ik zweer het! Ik ga de politie bellen!”

Nog een keer die pdf erbij. Hou je vast: we moeten met deze sleutelbos naar een ánder gebouw, deze sleutel is voor het hek, deze is voor de voordeur, deze is voor… De DaVinci Code is er godverdomme niks bij!

„Ga jij alsjeblieft, ik kan echt niet meer.” „Geef me een slok water en een kus en ik hoop dat we elkaar weer terugvinden. Let goed op mijn tas, want daar zit mijn geld en mijn paspoort in. Arrivederci.”

Bologna

Ik naar beneden, met de trap, want die trage lift blijft ongetwijfeld hangen, het hekwerk door, terug de verlaten winkelpassage in. Alles doemt nog duivelachtiger op nu ik daar alleen ben. Zo klein in die enorme hal. De passage ligt in een T-vorm. Aan de uiteinden daarvan kolossale stalen poortdeuren; degene waardoor wij de hal binnen waren gekomen, en twee naar… geen idee. Volgens de route op mijn telefoon leiden die andere twee sneller naar het andere gebouw, het gebouw waar onze sleutel moet liggen. Maar welke sleutel van de bos ik ook op welke poortdeur probeer, geen ervan wil open. Zelfs degene waardoor wij naar binnenkwamen krijg ik met geen mogelijkheid in beweging. We zitten hier gevangen…

Diepe zucht. Oké, de pdf, ik móet iets over het hoofd hebben gezien. Zoals de eerste regel. De eerste regel? ‘To retrieve the set of keys you need to enter the third floor of the building next to us, where we have access to another guest house.’ Another guest house? Next to us? Third floor? Slik. Ik houd de sleutels naar ons appartement al die tijd in mijn hand!

En zo gebeurde het dat wij nog vóór middernacht, compleet gesloopt, een prachtige ruimte in Bologna betraden. Met een toilet en een douche en een heerlijk bed. En de stad? Die hoop ik dan maar in de volgende Bond-film te zien. Het scenario voor dat avontuur heeft u zojuist gelezen…

Deze column verschijnt ook bij James Bond Nederland.

Long time no see

Bond-girl Daniela Bianchi was zaterdag 1 juli te gast op de eerste editie van het Conero Film Festival. Het was lang geleden dat we een glimp van de inmiddels 81-jarige oud-actrice zagen. Nog immer is de Italiaanse een charmante verschijning en onmiskenbaar dezelfde als de Bond-girl uit From Russia with Love, dit jaar zestig jaar geleden.

Daniela Bianchi at the Conero Film Festival 2023 #FromRussiaWithLove #60YearsOfBond pic.twitter.com/qqrRyi8pmI

— Bond Blog (@bondblog) July 4, 2023

‘From Russia with Love’-acteurs honderd jaar

Vandaag is de honderdste geboortedag van acteur Vladek Sheybal, morgen die van George Pastell. Beiden waren te zien in From Russia with Love.

Sheybal werd geboren in Polen. Wegens het uitblijven van interessante rollen in zijn geboorteland, besluit hij eind jaren 50 naar Engeland te verhuizen. Pas na zijn optreden in From Russia with Love wordt Sheybal een veelgevraagd acteur. Naast acteur maakt de Pool ook naam als toneelregisseur, onder meer in Nederland.

Theatergroep Centrum voert in het najaar van 1965 het toneelstuk De millionaire van George Bernard Shaw op. De hoofdrol is voor Elisabeth Andersen, voor de regie is niemand minder dan Vladek Sheybal aangesteld.

De Telegraaf op 9 november 1965: ‘Regisseur Sheybal (…) is een tot Engelsman genaturaliseerde Pool, die al eerder stukken bij „Centrum” heeft geregisseerd, o.a. de voortreffelijke „Nathan de Wijze” met Guus Hermus in de hoofdrol, die enige seizoenen op het repertoire heeft gestaan en donderdag a.s. door de televisie wordt uitgezonden. Sheybal is ook acteur. Liefhebbers van James Bond-films zullen hem zich herinneren uit „Veel liefs uit Moskou”, waarin hij op voortreffelijke manier een kleine, maar moeilijke rol speelt.

In de tweede James Bond-film maakt Vladek Sheybal indruk als schaakgrootmeester Kronsteen, planningsstrateeg van SPECTRE. Hij heeft het plan uitgedokterd om de Lector-decoder te stelen. Hiervoor heeft hij de hulp nodig van James Bond, waardoor gelijktijdig wraak kan worden genomen op de dood van Dr. No. Dat lukt niet helemaal, waardoor Kronsteen op teken van Blofeld door zijn eigen mensen uit de weg wordt geruimd.

In 1967 is Sheybal nog te zien in een klein rol in de Bond-parodie Casino Royale. In The Wind and the Lion uit 1975 speelt hij opnieuw in een film met Sean Connery.

Vladek Sheybal overlijdt in 1992 op 69-jarige leeftijd in Londen. Een gescheurde aorta wordt hem fataal.

Eveneens honderd jaar geleden werd George Pastell geboren. De Cypriotisch acteur werd vooral gecast als schurk in vele Britse tv-series en films. Met name de producties van de Hammer-horrors doen regelmatig een beroep op hem.

In From Russia with Love speelt hij de conducteur van de Oriënt Express waar Bond, Grant, Tania en Kerim Bey zich bevinden. Als Kerim Bey en KGB-agent Benz beide dood worden aantroffen in Benz’ coupé, verzoekt Bond om dit voorlopig stil te houden. De conducteur sputtert tegen dat dit moeilijk gaat worden. Nadat Bond hem een aantal bankbiljetten overhandigt, gaat de conducteur overstag en zegt het te proberen.

Eerder was Pastell naast Sean Connery te zien in The Frightened City (1961).

George Pastell komt in 1976 in Florida te overlijden aan de gevolgen van een hartaanval. Hij is dan 53 jaar.

Animator Trevor Bond (89) overleden

De man verantwoordelijk voor ‘het spel met ritmisch bewegende kleurenfiguren’ uit de titelsequentie van Dr. No (1962) is overleden. Animator Trevor Bond overleed op 11 februari op 89-jarige leeftijd.

Naast zijn medewerking aan Dr. No was Bond als assistent van Robert Brownjohn betrokken bij de titelsequenties van From Russia with Love (1963) en Goldfinger (1964). Voor deze laatste kreeg hij geen vermelding meer op zijn eigen openingsbeelden.

Veertigste sterfdag Lotte Lenya

Lotte Lenya werd onsterfelijk als Rosa Klebb in From Russia with Love, de tweede James Bond-film uit de successerie die op dat moment nog in kinderschoenen stond. Deze vervolgfilm werd een parel in de Bond-reeks, niet in de laatste plaats door het optreden van Lenya, te midden van een verder uitmuntende internationale cast.

Vandaag is de veertigste sterfdag van Lotte Lenya. De van geboorte Oostenrijkse overleed op 83-jarige leeftijd in New York. Haar rol van SPECTRE-feeks Klebb was slechts een klein radartje in haar uitgebreide oeuvre op toneel, waar zij naast actrice vooral optrad als zangeres.

Lotte Lenya, wiens eigenlijke naam Karoline Blamauer was, was getrouwd met componist Kurt Weill. Weill vierde met name bekendheid door Die Dreigroschenoper (Driestuiversopera) geschreven door Bertolt Brecht. Lenya speelde in zowel de toneel- als de filmversie de rol van prostituee Jenny. Als drie-eenheid werden de componist, de tekstschrijver en de zangeres wereldberoemd.

NRC, 30 november 1981
(klik op het artikel voor een vergroting)

„Haar gebit is trouwens altijd dominant gebleven in haar verschijning (...)”

 

Terug naar James Bond: Kolonel Rosa Klebb werkte als operatiechef voor SMERSH. Op het moment dat we haar voor het eerst zien in de film, is zij in het geheim overgelopen naar de internationale misdaadbende SPECTRE, waar zij wordt aangeduid als ‘nummer 3’. Vanuit SPECTRE rekruteert zij moordenaar Red Grant (Robert Shaw) en medewerkster van de Russische ambassade in Istanbul Tatiana (Tania) Romanova (Daniela Bianchi) om James Bond (Sean Connery) in de val te lokken. Naast het wreken van de dood van SPECTRE-agent Dr. No uit de vorige film, proberen zij met behulp van de Britse geheime dienst ook een Lektor-decoderingsmachine buit te maken.

We zien Klebb peentjes zweten tegenover haar meerdere Blofeld, Grant te lijf gaan met een boksbeugel en orders uitdelen aan Tania. Volgens de documentaire Inside From Russia with Love had Lotte Lenya met haar kleine tengere gestalte in werkelijkheid niets weg van de kille furie Rosa Klebb, aldus medespeelster Daniela Bianchi.

 

Tegen het eind van de film neemt James Bond het tegen Klebb op, wanneer zij, verkleed als schoonmaakster, in Venetië de gewilde Lektor wil stelen. Als Tania de schoonmaakster herkent als haar bazin, valt Klebb 007 aan door het beroemd geworden giftige mes uit haar schoen tevoorschijn te toveren. In een poging James Bond te vermoorden, wordt Klebb door Tania neergeschoten .

„Horrible woman.”
„Yes. She’s had her kicks.”