Fanmail

En zo is het feest weer gevierd. Oktober 2022 was een maand van uitersten, waarin de kleine momenten het meest vreugdevol waren. Twee uur praten over James Bond in een theater met een handvol toehoorders, hoort daar niet bij. Ik zal uitleggen waarom.

Het was november vorig jaar toen mijn gewaardeerde oud-collega Ben Kolster mij opbelde voor een verjaardagsfelicitatie. Omdat we elkaar toch spraken, vroeg hij gelijk of ik het leuk zou vinden om eens wat kletspraat over James Bond te komen ophangen voor een groepje mensen, ergens in het volgende jaar. Is je boek al eens af? Ik ben op de helft, maar of het gaat lukken tussen nu en dan, het schrijven ligt door omstandigheden op een laag pitje. Nee, nog lager, ik heb er al twee jaar niets aan gedaan. Een lezing over een onaf boek zie ik niet zitten.

Omdat ik nooit te beroerd ben om over mijn favoriete onderwerp te komen babbelen en het gevoel dat ik nog een zee van tijd heb, opper ik om aan te haken bij het zestigjarige jubileum. Niet veel later rolt daar de datum 4 oktober uit. Perfecte timing, en nog ruim in de toekomst. De ideeën komen vanzelf wel als ik er voor ga zitten.

Het oude jaar verstrijkt, het nieuwe luidt zich in. De grijze wintermaanden veranderen langzaam in een strakblauwe lente. Niets nieuws onder de zon. Echter dit jaar blijft er een deken van onrust hangen. Waar zal ik het op 4 oktober over gaan hebben? Wat wordt mijn insteek? Zestig jaar James Bond is een nogal breed begrip. Een kwestie van strak inkaderen. Had ik maar een boek waarover ik kan oreren.

Verderop in dat voorjaar een mailtje van de Volksuniversiteit Wageningen of ik een stukje tekst wil opsturen over de lezing die ik ga houden. Ik heb nog geen idee. Druk met mijn werk, ik sta voor de klas, laat ik het stukje voor wat het is. Resultaat: een reminder. Het programmaboekje moet eind deze week naar de drukker, dus huphup, klim in de pen. Of ik daar ook een foto van mijzelf bij wil voegen.

Zestig jaar James Bond… Hoogte en dieptepunten… Geïllustreerd door filmfragmenten… Zo vaag mogelijk, ik heb namelijk nog steeds geen duidelijk beeld, maar mijn mailpersoon heeft in ieder geval tekst om af te drukken. Die foto vergeet ik voor het gemak.

Tamelijk uitgeblust richting de zomervakantie. Vijf weken opladen, daarin moet het gebeuren. Op 4 juli nog drie maanden voordat de bijl valt. Eigen schuld, had ik maar eerder moeten beginnen. Het gaat vanzelf wel komen. Ik werk het beste onder een zekere druk, maar dat was vóór corona, dit voorjaar merk ik dat ik al maanden geen energie heb. Ik wijt het voornamelijk aan het werk, waar ik ook zeker energie van krijg, maar enkel op het moment. Is de klas naar huis, dan slaat de vermoeidheid toe.

Ook in de vakantie komt er niets. In de periode met mijn kinderen wil ik even niets dan aandacht voor hen. Niet dat ze (14 en 11) op papa zitten te wachten, maar ik wil niet denken aan mijn opdracht. We stappen in de auto richting Frankrijk. Raam open, haren laten wapperen. Net als in de film. Daarna door naar Italië. Met name het verblijf in Torre Palombara in Umbrië is van een relaxte eenzaamheid. En toch blijft het knagen.

Torre Palombara

Augustus lijkt korter dan ooit, binnen twee weken zit de maand er alweer op. Met als gevolg dat in de tijd dat ik bergen had kunnen verzetten, ik ze enkel heb beklommen. Het komt gewoon niet, en de festiviteiten naderen met rasse schreden.

Begin van het schooljaar, de energie nog steeds niet terug, vroeg naar bed, vroeg weer op, doorgaan alsof er niets aan de hand is; een mail van het Heerenstraat Theater in Wageningen, daar waar het op 4 oktober moet gaan gebeuren. Hoe ik mijn materiaal wil aanleveren. Welk materiaal!?

Een maand voor D-Day en nog geen letter op papier, geen fragmenten op de harde schijf, nog steeds geen flauw idee. Kaartjes voor het evenement vinden inmiddels aftrek, terwijl het lijdend voorwerp met zijn handen in het haar zit in plaats van aan het toetsenbord.

Ben probeert mij te bereiken. Onder schooltijd komt sowieso niet uit, na schooltijd eigenlijk ook niet. Een kennis van NPO Radio 1 op de app over de Bond-veiling die aanstaande is. Niet mijn favoriete onderwerp, maar voor een paar minuutjes egostrelerij kom ik wel naar Hilversum. Weer een excuus om niets aan de lezing te doen.

Na afloop een berichtje van Ben, hij heeft geluisterd, of we gauw even kunnen bellen over de 4e. Een mailtje van Georgi Koskov, ook hij heeft het gesprek gehoord. Een pepmomentje. Als ik zelfs fanmail krijg van Jeroen Krabbé… Ik kan het gewoon, ik moet het doen. Afzeggen is niet mijn stijl. Waar ik de energie vandaan haal? Na 4 oktober draait de wereld ook gewoon door.

Dat weekend, het laatste weekend van september, een lang gesprek met Ben. Ik moet nu toch echt wat gaan aanleveren. Oké. Wat als jij mij interviewt over James Bond? Ik maak het draaiboek, zoals we jarenlang niet anders hebben gedaan toen we samen radioprogramma’s maakten. Een ruwe opzet: Fleming, de producenten, de Bonds, de girls, de villains, de muziek… Jij stelt een vraag, ik babbel wel.

Ben vindt het een prima idee. De eerste woorden vloeien eruit als smeerbare roomboter. Hier een fragment van dit, daar een foto. Stukjes inkorten, muziekje eronder. Rechtentechnisch krijg ik van Universal Pictures de toestemming dat ik alles mag gebruiken wat op internet te vinden is. De avond begint na tien maanden mist eindelijk vorm te krijgen.

De dag zelf heb ik vrijgeblokt in mijn agenda. Om na een werkdag direct door te gaan naar Wageningen om daar afgepeigerd nog een kunstje te moeten flikken, zal mij weinig goed doen. Liever ben ik achterlijk vroeg aanwezig om te acclimatiseren.

En zo geschiedt. Voorop in de file bereik ik het Heerenstraat Theater rond drie uur; de voorstelling staat ergens in de avond gepland. De manager van de bioscoop kijkt mij vragend aan als ik de exacte tijd van mijn optreden niet weet. Mijn oog valt op een poster achter hem: een grote aankondiging van mijn komst. Met als aanvangstijd half acht. Ik ben in ieder geval niet te laat.

Drie Filmkranten en zes koppen thee later komt Ben binnen. De technicus die mijn fragmenten naar DCP-formaat heeft omgezet, wijst ons de weg. Hier schuin voor het scherm, op een iets te hoge kruk. Voor Ben een handheldmicrofoon, ik kies een headset. Bij Cleopatra nog even snel een doorloop en een kapsalon naar binnen werken; we zijn gelijktijdig met de gasten terug in het theater.

Na een technisch hakkelende start vliegen de twee uur voorbij. Alleen die hoge kruk irriteert, ik moet kunnen aarden. Half leunend werkt beter. Voor zenuwen heb ik die avond geen tijd. Het is zoals het is en het is goed zo, ook al ben ik nooit helemaal tevreden. Na afloop een applaus, enkele vriendelijke reacties uit de zaal en mijn eerste biertje van die avond. Het zit erop.

De rust die ik hoopte te vinden, komt niet in de anderhalf uur die ik in de auto terug naar huis zit. De volgende ochtend vroeg belt NPO Radio 2, het is James Bond Day. Half in narcose sta ik Jan-Willem en Jeroen te woord. Hoe vijf minuten je een boost aan energie kunnen geven. Na anderhalve hectische werkweek: herfstvakantie.

Als een regensluier over het land trekt, is het op dinsdag een stralend mooie dag. Mijn moeder nodigt ons uit voor een escapetour in Amsterdam. We hadden het niet beter kunnen treffen. Als we na twee uur moe maar voldaan ons einddoel hebben bereikt, schrijden we neer bij De Waag op de Nieuwmarkt. Met een 12-uurtje, een blonde Gerardus en een zonnetje in mijn rug, een lieve moeder naast en gelukkige kinderen tegenover mij, komt alles tot rust. Diezelfde avond begin ik na een stilte van drie jaar met hernieuwde energie aan mijn boek. Alsof het lente is…

Deze column verschijnt ook bij James Bond Nederland.

De week van de Bond-muziek

Bij gebrek aan een jubileumfilm hebben we deze week wel twee mooie video’s gekregen die beide in het teken staan van de muziek van James Bond. Meer dan welk ander element uit de zestigjarige filmserie neemt de muziek een aparte plaats in. Zelfs wie nog nooit een Bond-film heeft gezien, heeft beslist wel eens een titelsong uit de 007-reeks gehoord.

De video’s zijn beide te bekijken via Amazon Prime. Waar eerder Apple met de muziekdocumentaire aan de haal ging, heeft Amazon (inmiddels eigenaar van filmstudio MGM en daarmee tevens mede-eigenaar van filmheld James Bond) het stokje overgenomen. Zonder verder gedoe overigens. Dus daar, op Prime, is het genieten geblazen, want de streamingdienst heeft ook alle Bond-films die je er met één druk op de knop kunt bijpakken.

Terwijl ondergetekende dinsdagavond in het Heerenstraat Theater in Wageningen zich in twee uur een schorre stem over alles 007 vol babbelde, kwamen vijfduizend Bond-liefhebbers tezamen in Londen voor een spektakelshow van jewelste: The Sound of 007: Live from The Royal Albert Hall.

Je moet erbij geweest zijn voor de volledige ervaring, want van de drie uur durende muziekshow is een krap uur overgebleven op Prime. En waarom eigenlijk? Wij kunnen de voorstelling wél op pauze zetten voor een sanitaire stop, dat lukt niet in het theater.

David Arnold, componist van beroep en samensteller van de hele avond, reageerde woensdag gelaten op de inkorting van zijn show. Hij is Amazon dankbaar dat het erop staat, wie weet komt er ooit nog een complete registratie. Dat is inclusief tal van instrumentale stukken, zoals John Barry’s Capsule in Space uit You Only Live Twice; David Arnolds Come in 007, Your Time Is Up uit The World Is Not Enough en Night at the Opera uit Quantum of Solace. Wat bezielt Amazon door te denken dat wij hier niet in zijn geïnteresseerd?

Emotioneel gezien is dit een avond die ik in werkelijkheid niet zou overleven. Het is emotie op emotie, zelfs bij de geamputeerde videoversie. Ik was blij dat er af en toe een artiest voorbijkwam die de juiste snaar net niet wist te raken. Even op adem komen.

De voice over met het onmiskenbare stemgeluid van Dame Judi Dench, een staande ovatie bij de opkomst van Dame Shirley Bassey. Dame Shirley die met minder lange uithalen maar met evenveel plezier haar Bond-klassiekers Diamonds Are Forever en Goldfinger nog maar eens van stal haalt. De muziek, de visuals met beelden van Maurice Binder en Robert Brownjohn en de échte Shirley Bassey maken dit een opening zoals alleen John Barry dat kon bedenken — een naam die bij de registratie node ontbreekt.

Dame Shirley Bassey

Het blijft natuurlijk jammer dat Bassey een hekel heeft aan het prachtige Moonraker, dat had echt niet misstaan op deze avond en qua bereik lijkt mij dit een minder ingewikkeld nummer voor de 85-jarige grande dame.

Jamie Cullum mag een prima From Russia with Love ten gehore brengen, waarna het podium wordt vrijgemaakt voor de échte Lulu met haar The Man with the Golden Gun. En die stem is nog goed hoor! Ook al is dit niet het meest memorabele Bond-nummer uit de galerij, de zangeres brengt het met voldoende panache. Het is een lekker opzwepend geheel. En kom op, zij heeft in ieder geval de moeite genomen om te komen. Persoonlijk heb ik dit altijd wel een fijn nummer gevonden.

Lulu

Daarna mogen Emma Linders met Skyfall, Celeste met You Only Live Twice en Ella Eyre met Licence to Kill. De muziek doet me veel, het stemgeluid minder. Met name Celeste slaat de plank mis met You Only Live Twice. Het origineel van Nancy Sinatra is mijn favoriete Bond-nummer, misschien dat ik daarom wat moeite heb met deze versie. En wat doet die pijl over Celestes ogen?

Dan de aankondiging van Garbage. Daar heb ik zin in. Verpakt in aluminiumfolie komt Shirley Manson het podium op waggelen, armen in de lucht. Daar is zij, de vrouw die in 1999 de officiële titelsong van The World Is Not Enough op de plaat mocht zetten. Maar dan. Het pakt niet. De stem klinkt broos, alsof zij strak staat van de zenuwen. Of knelt het vershoudpapier?

Shirley Manson in aluminiumfolie

Hans Zimmer wordt opgeroepen. De componist van No Time to Die speelt op een speciale gunbarrel-Duesenberg-gitaar, die de volgende dag op de Bond-veiling nog een dikke 30 duizend pond weet op te leveren voor het goede doel. Samen met David Arnold op een akoestische gitaar jamt Zimmer er op los. Een genot om deze twee grootheden samen te zien. Cuba Chase uit de laatste Bond-film jengelt er lekker in, inclusief de James Bond Theme met zijn zware percussie. Heerlijk dit.

Hans Zimmer

Artieste Skin is uitgenodigd om Paul McCartneys Live and Let Die ten gehore te brengen. Een nummer om even lekker uit je plaat te gaan. Dit is pas raak voor een cover. Wat een stemgeluid heeft die vrouw. Het enige nummer van de hele avond waar de originele artiest niet wordt gemist. Hoewel ik hem natuurlijk graag had gezien bij deze viering; dit bereik heeft McCartney helaas niet meer. Een topperformance!

David Arnold neemt zelf de microfoon ter hand voor You Know My Name dat hij samen met Chris Cornell schreef voor Casino Royale. Na de dood van Cornell in mei 2017 vond hij dat niemand anders het nummer nog kon brengen, maar voor deze speciale gelegenheid wilde hij de titelsong niet uitsluiten. ‘Vergeef me’, aldus de bescheiden componist, die vervolgens een prima stuk zang ten beste geeft.

David Arnold

Na de theatrale gebaartjes van Paloma Faith met GoldenEye en John Grant met We Have All the Time in the World sluit de Royal Philharmonic Concert Ochestra de avond af met David Arnolds versie van de James Bond Theme uit Casino Royale. Hier kan dirigent Nicholas Dodd even lekker tekeer gaan, David Arnold jengelt cool op zijn gitaar. Het is een sluitstuk van een concert dat in volle Bond-glorie is gevierd. Met de grootste waardering voor de componist die bij Bond 26 echt wel weer een podiumplaats verdient: David Arnold, de troonopvolger van John Barry, zonder wie deze avond lang zo kleurrijk niet had kunnen zijn.

Blijft wel de vraag: waar was Chrissie Hynde? Zij werd enkele weken samen met Lulu nog aan de originele Bond-artiesten toegevoegd. Heeft Amazon haar over het hoofd gezien?

En voor wie de concertregistratie slechts een opwarmer is voor méér Bond-muziek, klikt op Amazon Prime gelijk door naar The Sound of 007, de documentaire van Mat Whitecross. Een feest der herkenning dat door de fabuleuze montage boven het gemiddelde uitstijgt. Vol met soundbites van acteurs en artiesten over hun favoriete Bond-songs, archiefmateriaal, niet eerder uitgebrachte fragmenten uit een interview met John Barry (de anekdote over de lyrics van Diamonds Are Forever is hilarisch), de registratie van een live-versie van Louis Armstrongs We Have All the Time in the World en bewegende filmposters.

Compleet is de documentaire geenszins. Geen woord over Bond-componisten Bill Conti, Michael Kamen en Éric Serra, om maar iets te noemen. De balans is enigszins zoek door de tussenkomst van No Time to Die dat constant om de hoek komt kijken. Veel nieuws brengt de film niet, maar het geheel is zo fantastisch in elkaar gezet dat het bijzonder fris oogt. Anderhalf uur Bond-muziek, wat wil een mens nog meer.

Dan bracht NPO Radio 2 op 5 oktober ook nog eens de Top 3 Bond-songs met een verrassende winnaar. Werd het toch nog een feestdag.

Een emotionele band

Je kunt nog steeds stemmen op de top 25 James Bond-songs. Dinsdagavond, tijdens de 53e verjaardagspartij van Daniel Craig, zijn alle James Bond-titelsongs in volgorde van populariteit te horen op NPO Radio 2. Net als bij de Top 2000 blijft het fijn je favoriete nummers op de nationale radio te horen tegelijk met zeventien miljoen andere luisteraars.

Nog meer dan favoriete Bond-films heb ik favoriete Bond-songs. Tussen de 25-plus songs (want er zijn meer dan dat), is er maar een handjevol dat ik minder graag beluister. En dan nog, als één van deze mindere op een verdwaalde radiozender voorbijkomt, zing ik automatisch mee. Met plezier.

De bodem van de Bond-songs bestaat vermoedelijk uit Die Another Day, Another Way to Die en Another Song You Won’t Die For. Iets van die orde. En de potentiële winnaars? Toen ik vorige week contact had met medepresentator Cielke Sijben en zij mij vroeg om de voorlopige top 3 te gokken — die laat zich blijkbaar niet zo moeilijk raden.

De top 25 op Radio 2 is samengesteld uit de favoriete top 5 van de stemmers. Een ondankbaar klusje, want met de keuze op die vijf negeer je zeker tien even goede nummers.

Ervan uitgaand dat de gemiddelde stemmer de gemiddelde radioluisteraar is en dus een gemiddelde James Bond-kijker, hoeven we van de middenmoot van de songs geen hoge score te verwachten. Welke gemiddelde stemmer herinnert zich het majestueuze On Her Majesty’s Secret Service van John Barry? Of Shirley Basseys derde Bond-song, de heerlijke ballad Moonraker? Of pak ’m beet het fantastische rocknummer You Know My Name van Chris Cornell uit Casino Royale?

Zelfs de eerste nummer één-positie in Engeland, Writing’s on the Wall, is vast geen blijvertje; de song van Sam Smith haalde in Nederland als hoogste notering de 35e plaats in de Top 40. Dit ten opzichte van voorganger Skyfall die het in Nederland zes weken op nummer één volhield en in thuisland Engeland niet verder kwam dan een tweede plaats.

Beide titelsongs wonnen een Oscar. Een voorbode voor No Time to Die, de nieuwste Bond-song die inmiddels een jaar uit is. Het nummer van Billie Eilish is in Engeland de tweede Bond-song die het tot nummer één-hit wist te schoppen. In Nederland is het maar de vraag of de luisteraar het nog herkent (en de Academy als de film ooit nog eens uitkomt). Voor de top 25 verwacht ik geen hoge ogen.

Welke het relatief goed zal doen is For Your Eyes Only; in de nazomer van 1981 stond het nummer twee weken op één in de Top 40, tussen Rubberen Robbie en Anita Meyer, en zo nu en dan schuift Sheena Easton nog eens voorbij op de radio. In de beginjaren stond For Your Eyes Only zelfs nog in de Top 2000. Naar mijn smaak is dit een van de mindere Bond-songs. Ik vind het gewoon niet zo’n spannend nummer en weinig melodieus. Toch, als ik in de supermarkt tussen de potten pindakaas loop te graaien en Sheena Easton op de achtergrond hoor fluisteren, fluit ik ongegeneerd hard mee. Het is toch één van mijn liedjes.

Een nummer dat ik pas later ben gaan waarderen is Diamonds Are Forever, met zijn lekkere violen en blazers en o zo fijne basgitaar. Het heeft de typische Bond-sound van John Barry en het teleporteert mij altijd naar begin jaren 70, of althans waarvan ik denk hoe 1971 gevoeld moet hebben door de fotoalbums van mijn ouders.

Naast de 25 titelsongs (dat is inclusief James Bond Theme uit Dr. No en From Russia with Love van Matt Monro, waarvan een instrumentale versie voor de begintitels is gebruikt) zijn er de additional songs die elders in de film zijn gebruikt. In principe is From Russia with Love zo’n song. Daar zitten regelrechte juwelen bij. Eentje die ik echter niet meteen begreep, was bij het verlaten van GoldenEye in 1995. Daar klinkt over de eindtitels een hese stem begeleid door een gezapig deuntje. Het heeft toch zeker tien tot vijftien jaar geduurd om hier eindelijk de charme van in te zien. Te horen. Inmiddels vind ik The Experience of Love een bijzonder prettig nummer. Het heeft qua klank niets met James Bond te maken, maar ook buiten Bond bestaan heerlijke songs.

Het merendeel van die additional songs (die we dinsdag dus geen van allen zullen horen, daar is met twee uur radio en wat interessante kletspraat tussendoor geen tijd voor) zijn nummers die makkelijk voor James Bond-titelsong kunnen doorgaan. Mr. Kiss Kiss Bang Bang, dat uiteindelijk nergens in de film te horen is, enkel instrumentaal, zou in eerste instantie de titelsong van Thunderball worden. Een dijk van een nummer met de al even krachtige stem van Dionne Warwick (over de Shirley Bassey-versie ben ik minder enthousiast).

En zo zijn er meer van dit soort typische Bond-songs te noemen: Where Has Every Body Gone uit The Living Daylights en Surrender uit Tomorrow Never Dies. Surrender van k.d. lang (zonder kapitelen, net als a-ha) is stiekem zelfs beter dan de gebruikte titelsong van Sheryl Crow. Het Surrender-thema komt, net als dat van Mr. Kiss Kiss Bang Bang, verschillende keren terug in de filmscore en ligt meer in lijn met de Bond-sound.

Maar wat is nu precies die Bond-sound? Een musicoloog kan daar een mooie onderbouwde theorie op loslaten, voor de leek is het een spannende song begeleid door strijkers en blazers met een stevig stukje percussie, hier en daar een snerpende gitaar en natuurlijk een dijk van een stem. Elementen die bijna in iedere Bond-song ongeacht het tempo voorkomen en waarvan je bij de eerste tonen al gelijk voelt: dit is er een!

Wie vorig jaar de duit in het zakje van Billie Eilish hoorde, kan niet anders dan tevreden zijn over de Bond-sound. Ook al ligt het er deze keer niet zo dik bovenop, dit is toch echt een song waar je als Bond-liefhebber trots op mag zijn. Op het moment dat halverwege het nummer het orkest opkomt – dat geeft een heerlijk heroïsche gevoel, en dan moet de uithaal van Billie nog komen. Kippenvel. Iedere keer weer. Dit muziekstuk gaat het straks in de bioscoop waanzinnig goed doen.

En dat is uiteindelijk waar ze hun werk vooral moeten doen: op het bioscoopscherm. Natuurlijk staan de meeste Bond-songs stevig op eigen benen en zijn ze hun film in sommige gevallen zelfs ontstegen; het eerste doel is en blijft de begeleiding van de begintitels.

Hier komt gelijk mijn theorie om de hoek kijken, en ik wil bij dezen nogmaals benadrukken hoe belangrijk het is om de muziek die je in de bioscoop gaat beleven van te voren kent. Voor de titelsong is dat geen probleem, die gaat er bij de eerste keer No Time to Die in als koek. De rest van de muziekscore, waar we tijdens 163 minuten film veel meer van gaan horen, komt op dat moment voor het eerst binnen, en dat werkt emotioneel gezien nu eenmaal minder. Waarom sluiten we al die titelsongs na al die jaren nog steeds in ons hart en zit de luisteraar dinsdag ouderwets gekluisterd aan zijn transistor? Juist, omdat we met al die nummers een emotionele band hebben. En daarom móet de soundtrack van Hans Zimmer volgende maand uitkomen. Geen excuus, geen gezeur.

Maar vóór die tijd nog even stemmen als je dat nog niet hebt gedaan en voor morgen alvast veel plezier om 22:00 uur bij de Top 25 op NPO Radio 2. Ik weet zeker dat je favoriete songs voorbijkomen…

Deze column is ook verschenen bij James Bond Nederland.

Stem bij NPO Radio 2 op jouw favoriete Bond-songs

Op dinsdag 2 maart, de verjaardag van Daniel Craig, houdt het radioprogramma Rabbering Laat een Bonte Avond. Een James Bonte Avond. Maar daarvoor moet er wel eerst worden gestemd.

Stem in willekeurige volgorde op jouw vijf favoriete themesongs en luister op dinsdag 2 maart naar de Top 25 Beste Bond soundtracks aller tijden. Uiteraard inclusief deskundig commentaar van ondergetekende.

Klik hier voor het stemformulier.