Spionageschrijver Len Deighton (97) overleden

De Britse schrijver Len Deighton is op 97-jarige leeftijd overleden. Deighton was het bekendst van zijn spionageromans uit de jaren 60 en schreef later ook geschiedkundige en culinaire boeken. Ook schreef hij samen met Sean Connery aan een scenario voor de James Bond-film Warhead, dat de basis legde voor Never Say Never Again.

De schrijver is zondag overleden. „Hij was niet alleen een van de grootste spionage- en thrillerauteurs van de 20ste eeuw, maar ook een van onze grootste schrijvers in welk genre dan ook”, zegt zijn literair agent.

Deighton brak in 1962 door met The IPCRESS File, een spionagethriller over een naamloze Britse geheim agent. Het boek, in het Nederlands verschenen als Dossier Ipcress, werd drie jaar later verfilmd door James Bond-producent Harry Saltzman met Michael Caine in de hoofdrol, die de naam Harry Palmer kreeg. Ook de latere boeken Funeral in Berlin en Billion Dollar Brain werden door Saltzman verfilmd met Caine in de hoofdrol. In 2022 verscheen een tv-serie gebaseerd op The IPCRESS File.

Deightons spionagereeks deed het goed in de jaren 60, toen de Koude Oorlog op een hoogtepunt was en ook de eerste James Bond-films verschenen. Zijn naamloze hoofdfiguur stond evenwel in sterk contrast met de glamoureuze Bond.

Deightons spionnenwereld was groezelig en onoverzichtelijk. De naamloze spion kwam uit de arbeidersklasse en raakte vaak gefrustreerd door de incompetentie van zijn eigen land, schrijft de BBC. Volgens The Times was James Bond een sterker merk, maar was Deightons invloed op het spionagegenre uiteindelijk groter.

Deighton schreef bijna veertig boeken, zijn laatste verscheen in 1993. Het merendeel bestond uit spionageromans, maar hij schreef ook geschiedkundige boeken over de Tweede Wereldoorlog, een non-fictieboek over de moord op de Amerikaanse president John F. Kennedy en culinaire boeken.

Deze maand exact vijftig jaar geleden legde hij samen met Sean Connery en filmproducent Kevin McClory de laatste hand aan het script Warhead, de film die Connery terug zou brengen naar de rol die hem wereldfaam had bezorgd. Zo bedacht Deighton onder meer een schuilplaats voor SPECTRE onder het Vrijheidsbeeld in New York, om de stad via het riool aan te vallen met elektronisch aangedreven haaien.

Sean Connery, Len Deighton en Kevin McClory

Omdat het script van Warhead te veel afweek van het oorspronkelijke verhaal van Thunderball (het enige Bond-verhaal waarvan Kevin McClory de filmrechten had, zie ook dit recente artikel) verdween het grotendeels in de prullenbak en ging een nieuw schrijverscollectief aan de slag met de productie van wat later Never Say Never Again (1983) zou worden.

Len Deighton had naast zijn liefde voor het geschreven woord een culinaire passie en had een groot aandeel in het introduceren van de Franse en Italiaanse keuken in Engeland in de jaren 60. Hij was cartoonist bij de Britse krant The Observer en leerde lezers met zijn kookstrips klassiekers als minestrone en boeuf bourguignon te maken.

Bron: voor een groot deel NOS

Octopussy vrijdag in EYE

Octopussy (1983) keert vrijdag 9 november eenmalig terug in Filmmuseum EYE. De dertiende James Bond-film uit de reeks maakt onderdeel uit van Cinema Egzotik van regisseur en programmamaker Martin Koolhoven. In deze twee-voor-de-prijs-van-éénvoorstelling wordt Octopussy voorafgegaan door The Ipcress File (1965).

James Bond en Harry Palmer: groter contrast tussen geheim agenten is niet denkbaar, hoewel ze door dezelfde man op het witte doek werden gebracht: filmproducent Harry Saltzman. Cinema Egzotik brengt de twee antagonisten bij elkaar in Spy Night, die een ode is aan Roger Moore in z’n een na laatste Bond-vertolking en een jonge Michael Caine op de rand van wereldfaam.

Egzotik-programmeur Martin Koolhoven:

„The Ipcress File is een van de leukste Bond-klonen ooit. De eerste Harry Palmer-film (Michael Caine had voor zeven films getekend, maar had er op een gegeven moment geen zin meer in) mag er zijn. Octopussy is misschien wel mijn favoriete James Bond-film, dus het wordt een heerlijk spionnenavondje.”

Zie EYE voor meer informatie.

Caine Vs. Brain

Op dvd is weer een Harry Palmer-film verschenen: Billion Dollar Brain (1967). Ten tijden van de Bond-hausse in de jaren zestig was Palmer een van de weinige geheim agenten die naast 007 stand hield. Misschien omdat de drijvende kracht achter Palmer en Bond Harry Saltzman heette. En de hoofdrolspeler Michael Caine.

Echt consistente dvd-releases heeft Harry Palmer nooit gekend. Ik bezit zelf een versie van The Ipcress File (1965) van Dutch Film Works, Funeral in Berlin (1966) is op dvd uitgebracht door Paramount en Billion Dollar Brain is een release van Lumière Home Entertainment. Als ze deze films, samen met die andere twee uit de jaren negentig, nu eens fijn in één box zouden uitbrengen... Dat zou meteen die verschrikkelijke cover van Ipcress vervangen - dat is namelijk een afbeelding van de Caine-film Get Carter uit 1971!

Ondanks die cover is The Ipcress File goed. Een beetje een smoezelige Bond-film. De plaatjes zijn minder opgepoetst. Het is allemaal wat realistischer.

Billion Dollar Brain wordt door Lumière aangekondigd als 'komische spionagefilm'. Mocht dat inderdaad het geval zijn, dan heeft Harry Palmer in die twee jaar een ware metamorfose ondergaan. The Ipcress File is namelijk niet meer of minder lollig dan een standaard Bond-film. Ik hoop dat de uitgever het predikaat 'komisch' er abusievelijk heeft opgeplakt.

Billion Dollar Brain ligt nu in de winkel.

Bond met bril

Mijn dochter denkt dat James Bond een bril draagt en Michael Caine heet. Ze heeft vanochtend gebiologeerd naar The Ipcress File gekeken.

Deze spionagethriller uit 1965 lijkt inderdaad op een Bond-film. Zij het dat hoofdpersoon Harry Palmer (Caine) in dit eerste avontuur naar minder exotische locaties reist. Hij werkt voornamelijk veel dossiers door, zoals de Bond van Ian Fleming ook doet. Het grootste deel van het werk van een geheim agent zit nu eenmaal in papier. Daar hoeft geen ambtenaar jaloers op te zijn.

Naast het spionnengenre, werkt aan The Ipcress File ook een reeks aan Bond-veteranen mee: Harry Saltzman (producer), John Barry (muziek), Ken Adam en Peter Murton (decors), Peter Hunt (montage), Norman Wanstall (geluidbewerking), Weston Drury (casting), Guy Doleman (Count Lippe uit Thunderball). Geen wonder dat deze film een Bond-aftreksel lijkt.

Harry Palmer heeft het vijf films volgehouden. De volgende jaren kwamen respectievelijk Funeral in Berlin en Billion Dollar Brain uit. Toen was het lange tijd stil om halverwege de jaren negentig weer terug te komen met Bullet to Beijing en Midnight in St. Petersburg. Allemaal met Michael Caine in de hoofdrol. Dat zou hetzelfde zijn als Sean Connery James Bond was geweest in GoldenEye.

Ik ken de overige Harry Palmer-films niet, maar ik geloof graag dat Caine er na een gat van dertig jaar nog steeds mee wegkomt. Hij is van dezelfde generatie als Connery en Moore, maar ten opzichte van de twee oude Bond-acteurs speelt Michael Caine (1933) nog immer de sterren van de hemel. Die gaat echt door tot hij erbij neervalt.