Spionageschrijver Len Deighton (97) overleden

De Britse schrijver Len Deighton is op 97-jarige leeftijd overleden. Deighton was het bekendst van zijn spionageromans uit de jaren 60 en schreef later ook geschiedkundige en culinaire boeken. Ook schreef hij samen met Sean Connery aan een scenario voor de James Bond-film Warhead, dat de basis legde voor Never Say Never Again.

De schrijver is zondag overleden. „Hij was niet alleen een van de grootste spionage- en thrillerauteurs van de 20ste eeuw, maar ook een van onze grootste schrijvers in welk genre dan ook”, zegt zijn literair agent.

Deighton brak in 1962 door met The IPCRESS File, een spionagethriller over een naamloze Britse geheim agent. Het boek, in het Nederlands verschenen als Dossier Ipcress, werd drie jaar later verfilmd door James Bond-producent Harry Saltzman met Michael Caine in de hoofdrol, die de naam Harry Palmer kreeg. Ook de latere boeken Funeral in Berlin en Billion Dollar Brain werden door Saltzman verfilmd met Caine in de hoofdrol. In 2022 verscheen een tv-serie gebaseerd op The IPCRESS File.

Deightons spionagereeks deed het goed in de jaren 60, toen de Koude Oorlog op een hoogtepunt was en ook de eerste James Bond-films verschenen. Zijn naamloze hoofdfiguur stond evenwel in sterk contrast met de glamoureuze Bond.

Deightons spionnenwereld was groezelig en onoverzichtelijk. De naamloze spion kwam uit de arbeidersklasse en raakte vaak gefrustreerd door de incompetentie van zijn eigen land, schrijft de BBC. Volgens The Times was James Bond een sterker merk, maar was Deightons invloed op het spionagegenre uiteindelijk groter.

Deighton schreef bijna veertig boeken, zijn laatste verscheen in 1993. Het merendeel bestond uit spionageromans, maar hij schreef ook geschiedkundige boeken over de Tweede Wereldoorlog, een non-fictieboek over de moord op de Amerikaanse president John F. Kennedy en culinaire boeken.

Deze maand exact vijftig jaar geleden legde hij samen met Sean Connery en filmproducent Kevin McClory de laatste hand aan het script Warhead, de film die Connery terug zou brengen naar de rol die hem wereldfaam had bezorgd. Zo bedacht Deighton onder meer een schuilplaats voor SPECTRE onder het Vrijheidsbeeld in New York, om de stad via het riool aan te vallen met elektronisch aangedreven haaien.

Sean Connery, Len Deighton en Kevin McClory

Omdat het script van Warhead te veel afweek van het oorspronkelijke verhaal van Thunderball (het enige Bond-verhaal waarvan Kevin McClory de filmrechten had, zie ook dit recente artikel) verdween het grotendeels in de prullenbak en ging een nieuw schrijverscollectief aan de slag met de productie van wat later Never Say Never Again (1983) zou worden.

Len Deighton had naast zijn liefde voor het geschreven woord een culinaire passie en had een groot aandeel in het introduceren van de Franse en Italiaanse keuken in Engeland in de jaren 60. Hij was cartoonist bij de Britse krant The Observer en leerde lezers met zijn kookstrips klassiekers als minestrone en boeuf bourguignon te maken.

Bron: voor een groot deel NOS

Hoe zat het ook alweer met ‘Never Say Never Again’?

Even voor dat handjevol kijkers dat tijdens het kijken naar de James Bond-films op Netflix ineens Never Say Never Again tegenkomt en zich afvraagt hoe die film in de chronologie van de reeks past. Want hoezo is er weer een Largo en een Domino en gaat Bond opnieuw achter gestolen nucleair materiaal op de Bahama’s aan?

Niet verder vertellen, maar niet iedereen vindt dat Never Say Never Again bij de Bond-serie hoort. Hoe dat komt? Deze film uit 1983 met Sean Connery als James Bond in de hoofdrol is niet geproduceerd door de familie Broccoli. De familie die al die andere 25 films wél heeft gemaakt.

Dat heeft weer te maken met filmplannen van eind jaren 50 waar Bond-schrijver Ian Fleming bij betrokken was, die het samen met wannabe filmmaker Kevin McClory tijd vond voor een heuse James Bond-film. Samen met scenarioschrijver Jack Whittingham werkten zij aan een filmscript dat uiteindelijk nooit van de grond kwam.

Fleming op zijn beurt leverde in die tijd nog ieder jaar trouw een Bond-boek af en aangezien het filmplan strandde, gebruikte hij het verhaal dat hij met McClory en Whittingham had ontwikkeld, hoppa, voor zijn volgende roman: Thunderball. Zonder vermelding van het eerder genoemde tweetal.

Dat had hij beter niet kunnen doen...

Fleming voelde zich onaantastbaar; James Bond was toch immers zijn geesteskind?  

McClory spande een rechtszaak aan die Fleming niet in de koude kleren ging zitten. De fragiele vijftiger die stevig rookte en dronk, kampte al met hartklachten. Deze stressvolle periode deed hem weinig goed.

Ondertussen klopten Harry Saltzman en Albert R. Broccoli bij hem aan. Ook zij wilden films maken van zijn boeken. Thunderball, het nieuwste avontuur van dat moment, leek ze een mooi project om mee te beginnen. De filmrechten van het eerste Bond-boek Casino Royale waren namelijk al in handen van een ander, maar de rest van de filmrechten lag nog open. Het drietal kwam overeen dat alle filmrechten naar het producentenduo ging, inclusief alle verhalen die Fleming nog zou gaan schrijven.

Door de rechtszaak rond Thunderball besloten Saltzman en Broccoli zich verder niet aan dat dossier te branden, ze richtten hun pijlen op Dr. No om mee te beginnen. Er waren immers genoeg verhalen voorhanden om zich in vast te bijten.

Albert R. Broccoli, Ian Fleming, Sean Connery en Harry Saltzman

Dr. No verscheen in de herfst van 1962 en werd een bescheiden succes. De volgende film From Russia with Love stond al in de steigers en met de komst van de derde, Goldfinger, kon niemand meer om James Bond heen. Binnen twee jaar tijd verschenen drie Bond-films, het succes van de serie werd groter en groter.

De filmrechten van Thunderball waren inmiddels bij Kevin McClory beland. Ian Flemings gezondheid ging hard achteruit. Een maand voordat Goldfinger in première ging, overleed de geestelijk vader van James Bond.

Door het succes van de films rook McClory zijn kans. Ook hij wilde een graantje meepikken van de Bond-manie die was gecreëerd door Saltzman en Broccoli. Er was alleen één probleem: hoe kon hij ooit gebruikmaken van de grote troef van Saltzman en Broccoli? Namelijk de man die voor bioscoopbezoekers over de hele wereld de belichaming was geworden van James Bond: Sean Connery.

Saltzman en Broccoli zaten op hun beurt met McClory in hun maag. De eenling had immers de filmrechten van Thunderball en daar mocht hij mee doen wat hij wilde. Wat nu als zij McClory eenmalig zouden inlijven?

Kevin McClory

McClory hapte toe. Voor de verfilming van Thunderball (1965) stelden Saltzman en Broccoli zich op als ‘presenters’, McClory kreeg de eervolle vermelding als ‘producent’. In het contract dat zij McClory lieten ondertekenen, stond dat hij de komende tien jaar niets met zijn Thunderball-rechten mocht doen. Het producentenduo had op dat moment geen plannen om nog tien jaar met James Bond door te gaan. Win-win.

Voor McClory was het een buitenkansje. Hij stapte een geoliede filmproductiemachine binnen, hij kon op de Bahama’s zijn contacten en liefde voor de duiksport inzetten, ook stond hij erop dat deze Bond-film in het brede Panavision zou worden geschoten. En wie weet kon hij voor de volgende Bond-productie ook een plaatsje veroveren naast Saltzman en Broccoli...

Na Thunderball was het exit Kevin McClory. Saltzman en Broccoli bouwden gestaag verder aan hun James Bond-filmimperium. Dit keer met het megalomane plan van een uitgeholde vulkaan. McClory had zijn dienst bij de vorige film bewezen – Thunderball was een officiële James Bond-film geworden – ze hadden hem verder niet meer nodig.

In de loop van de jaren die volgden, nam de frequentie van de James Bond-films iets af; in plaats van ieder jaar verscheen er nu om de twee jaar een nieuwe film. Tussen het ooit zo succesvolle duo Saltzman en Broccoli liep het inmiddels wat stroef. Broccoli bleef zich, met uitzondering van Chitty Chitty Bang Bang uit 1968 (ook naar een verhaal van Ian Fleming), volledig inzetten voor James Bond. Saltzman op zijn beurt produceerde talloze andere films. Soms met succes, maar ook met minder succes.

Saltzman had zijn hand verspeeld en moest zijn Bond-rechten verkopen. In plaats van die rechten te verkopen aan een andere producent, sprong filmdistributeur United Artists in dat gat. Vanaf dat moment werd Albert R. Broccoli als soloproducent verantwoordelijk voor James Bond met United Artists als mede-eigenaar.

Broccoli bracht een team samen om voor het eerst zonder Saltzman een Bond-film van de grond te krijgen: The Spy Who Loved Me. Op dat moment een enorme gok. Aartsvijand Ernst Stavro Blofeld, de baas van misdaadorganisatie SPECTE die het James Bond in vele eerdere avonturen moeilijk maakte, zou terugkeren met een nieuw wereldvernietigend plan.

Maar daar had Broccoli even niet meer op Kevin McClory gerekend. De tien jaar sinds Thunderball waren inmiddels verstreken en alles wat dat verhaal aanging, zoals Blofeld en SPECTRE die voor het eerst opdoken in het gelijknamige boek van Ian Fleming, behoorden toe aan McClory.

Broccoli zette een streep door zijn plannen en maakte van Blofeld een nieuwe boef: Karl Stromberg. Andere naam, zelfde streken. Kwestie opgelost.

Kevin McClory op zijn beurt probeerde vanaf dat moment zijn eigen Bond-film te maken, zíjn remake van Thunderball, getiteld Warhead. Grootste troef: de terugkeer van Sean Connery! Broccoli filmde stug verder met zijn James Bond, Roger Moore, die inmiddels een eigen fanschare had gecreëerd en bewezen had een lucratieve 007 te zijn.

Broccoli maakte het McClory ook niet makkelijk, want door alles wat te ver afweek van het originele Thunderball-verhaal en te veel aanschurkte tegen de James Bond van Broccoli, moest een streep. De productie van de McClory-film liet daarom jaren op zich wachten, totdat begin jaren 80 dan eindelijk het startsein kon worden gegeven. Inclusief Sean Connery na twaalf jaar terug als James Bond. Had hij bij zijn afscheid van de Saltzman/Broccoli-film Diamonds Are Forever (1971) gezworen nooit meer James Bond te spelen, daar moest hij nu op terugkomen. Dat bracht zijn vrouw Micheline op een idee: Never Say Never Again opperde zij. En zo geschiedde.

Het werd in 1982/1983 The Battle of the Bonds genoemd: Broccoli met de productie van Octopussy tegen McClory met Never Say Never Again. Oftewel: Roger Moore tegen Sean Connery. Die laatsten hadden hier echter alleen maar schik in, ze werden er immers leuk voor betaald. De acteurs gingen al jaren vriendschappelijk met elkaar om, van rivaliteit tussen die twee was geen sprake.

En ook aan de kassa mochten beide films niet klagen. Octopussy trok volle zalen in de zomer van 1983, terwijl Never Say Never Again naar het najaar van 1983 werd verplaatst. Het publiek kreeg dat jaar de kans twee James Bond-films in de bioscoop te bezoeken. En die kans werd gretig benut.

Kevin McClory heeft daarna nog verschillende pogingen gewaagd een remake van een remake te maken. Hij had immers enkel de rechten van één Bond-verhaal. Zover is het nooit gekomen. Toen de producent in 2006 overleed, bleven zijn erven met de Bond-rechten achter. Die werden in 2013 verkocht aan de erven-Broccoli, die op dat moment al jaren de Bond-films produceerden na het overlijden van hun vader Albert R. ‘Cubby’ Broccoli in 1996.

Met de filmrechten van SPECTRE terug bij de Broccoli’s, bedachten zij zich geen moment. Met wat kunst- en vliegwerk werd de misdaadorganisatie die eind jaren 50 werd bedacht, ingebed in de verhaallijn van de James Bond-films met Daniel Craig. Zie daar de film Spectre uit 2015 in de officiële Bond-canon.

Never Say Never Again valt net als alle andere Bond-films ook onder Amazon, vandaar dat er op Netflix nu 26 Bond-films staan. Never Say Never Again werd gedistribueerd door Orion Pictures, dat later werd overgenomen door MGM en vervolgens terechtkwam bij Amazon toen de techgigant enkele jaren geleden MGM inlijfde. MGM had United Artists, de mede-eigenaar van James Bond na het vertrek van Harry Saltzman, begin jaren 80 al overgenomen.

Hoezeer Never Say Never Again ook op een James Bond-film lijkt en hoe fantastisch Sean Connery er uitziet met zijn toupet en tuxedo, de film blijft toch altijd een buitenbeentje. Geen James Bond Theme, geen gunbarrel, geen 007-logo. Je zult de film niet in een officiële Bond-box aantreffen. Zo werd Never Say Never Again recentelijk uitgesloten van de Sean Connery 6-film Collection op 4K van vorig jaar en de telling voor de volgende Bond-film gaat, na de 25e film No Time to Die, verder met Bond 26. Als ze bij Amazon MGM Studios niet opnieuw bij 1 beginnen.

Never Say Never Again verscheen op 14 februari 1990 als eerste James Bond-film op de Nederlandse tv. De commerciële zender RTL Veronique (RTL 4) was op dat moment net in de lucht en loofde prijzen uit aan kijkers die 4 op 4 zetten (het zoeken van zenders ging in die tijd nog handmatig): ‘Als ze Veronique op de voorkeuzetoets 4 van hun toestel hebben gezet en een grote opvallende 4 op hun raam hebben geplakt, lopen ze kans vier maal vierhonderd gulden te winnen en misschien een auto.’ Rob Out, destijds programmabaas bij Veronica, leek het een goede idee om James Bond voor de publieke omroep in te zetten, zodat niet iedereen op RTL 4 zou afstemmen.

De uitkomst laat zich raden. Met James Bond valt niet te spotten...

De Telegraaf, 16 februari 1990

Officieel: Pascal en Heyman nieuwe Bond-producenten

Amy Pascal en David Heyman zijn de nieuwe producenten van James Bond. Dat laat 007.com zojuist weten. Het tweetal volgt Barbara Broccoli en Michael G. Wilson op, die eind vorige maand aankondigden te stoppen met het maken van Bond-films.

Begin deze maand schreef Daily Mail dat Amy Pascal en David Heyman waren benaderd als mogelijk nieuwe producenten van James Bond. Pascal is onder meer bekend van de Spider-Man-films met Tom Holland, Heyman is verantwoordelijk voor de Harry Potter-filmserie.

De eerste hoofdproducenten van de James Bond-films waren de grondleggers van Eon Productions Harry Saltzman en Albert. R. Broccoli. In 1965 werd Kevin McClory eenmalig aangesteld als producent, omdat hij de rechten van het boek Thunderball bezat. Officieel staan Saltzman en Broccoli voor die film te boek als ‘presenters’.

Harry Saltzman en Albert R. Broccoli

Na negen Bond-films samen te hebben geproduceerd, stond Broccoli er vanaf The Spy Who Loved Me (1977) alleen voor, om vanaf A View to a Kill (1985) de Bond-films samen te produceren met zijn stiefzoon Michael G. Wilson, die op zijn beurt vanaf Moonraker (1979) al betrokken was als uitvoerend producent. Vanaf GoldenEye (1995) nam Wilson samen met zijn halfzus Barbara Broccoli het stokje over van hun vader. Samen waren zij tot en met No Time to Die (2021) als producenten hoofdverantwoordelijk voor de James Bond-films.

Albert R. Broccoli met Roger Moore en Barbara Bach (The Spy Who Loved Me)

Broccoli met Pierce Brosnan en Michael G. Wilson en de deal die niet doorging

Barbara, Albert en Dana Broccoli

Broccoli en Wilson stoppen als producenten Bond-films

Amazon MGM verwerft creatieve controle 007-films

Barbara Broccoli en Michael G. Wilson stoppen als producenten van de James Bond-films. Dat valt op te maken uit een verklaring op 007.com. Beiden gaan zich richten op andere projecten. Amazon MGM Studios verwerft hiermee de creatieve controle op de James Bond-franchise, waarmee een doorstart van de Bond-films vrij baan lijkt te hebben.

Barbara Broccoli en Michael G. Wilson

De drie partijen vormen volgens het persbericht een nieuwe joint venture die de intellectuele eigendomsrechten van James Bond huisvest. Gedrieën zullen ze mede-eigenaren van de franchise blijven, met als verschil dat de oud-producenten geen actieve rol meer zullen spelen bij de volgende films

Michael G. Wilson, die sinds de jaren 60 al betrokken is bij de James Bond-films en sinds Moonraker (1979) als uitvoerend producent, kondigt zijn pensioen aan. Wilson werd vorige maand 83 jaar en zegt zich te gaan wijden aan kunst en liefdadigheidsprojecten. Hij heeft er alle vertrouwen in dat James Bond bij Amazon MGM in goede handen is.

Zijn halfzus Barbara Broccoli (64), met wie Wilson sinds de jaren 90 de filmreeks voortzette, stopt eveneens als drijvende kracht achter de Bond-reeks. Na het uitbrengen van sluitstuk No Time to Die in 2021 en het feit dat haar halfbroer met pensioen gaat, vindt Broccoli het tijd worden om zich op andere projecten te richten. Zij was als producente al langere tijd niet meer alleen met James Bond bezig, getuige een groot aantal andere filmprojecten zoals Film Stars Don’t Die in Liverpool (2017), The Rhythm Section (2020), Till (2022) en overige titels.

De eerste James Bond-films werden vanaf 1962 geproduceerd door Albert R. ‘Cubby’ Broccoli en Harry Saltzman. Toen het tweetal in 1975 uit elkaar ging, kwamen de rechten bij Broccoli en filmstudio United Artists te liggen, met een strikte verdeling dat Broccoli de creatieve controle zou behouden en UA de distributie zou verzorgen. Toen United Artists begin jaren 80 werd overgenomen door MGM, werd MGM (sinds 2022 Amazon MGM) automatisch mede-eigenaar van James Bond.

Broccoli en Saltzman tijdens opnamen Dr. No in Jamaica (1962)

Met de productie van GoldenEye (1995) had Albert R. Broccoli het stokje inmiddels overgedragen aan zijn stiefzoon Michael G. Wilson en zijn dochter Barbara Broccoli. Wilson was al sinds For Your Eyes Only (1981) medeproducent van de Bond-films. Cubby Broccoli overleed in 1996.

Het producentenduo Barbara Broccoli en Michael G. Wilson bleef tot No Time to Die actief in de rol die ze van hun (stief)vader hadden geërfd. Het is nu voor het eerst dat een andere grote speler zich gaat bemoeien met het creatieve proces. Hoe dat zal uitpakken, moet de toekomst uitwijzen.

Eind vorig jaar bracht The Wall Street Journal nog het verhaal dat Barbara Broccoli het op zijn zachtst gezegd niet goed kon vinden met Amazon. Zo zou ze de mensen van de filmafdeling van Amazon ‘idioten’ hebben genoemd.

Visie

Daar stond hij dan in zijn strakke groene broek. Gespannen blik, verbeten kaak. Het gejoel, de knipoog, de zonnebril. Het ingestudeerde rijmpje. Iron Man keert terug in de Avenger-reeks als Dr. Doom. Van hero tot villain, zover ik het begrijp. De hele entourage, de visie van de Marvel Cinematic Universe. Jaloersmakend.

Het zijn waarschijnlijk appels met peren, maar het gaat in beide gevallen over film. The Avengers en James Bond. Van het eerste heb ik nooit iets gezien, over het tweede hang ik graag wat kletspraat op. ‘Het doorzetten in de ene franchise is de andere niet’, krijg ik zonet door van Peter Bogert op Twitter. En dat is precies waar het wringt.

Met misgunnen heeft het niets te maken, al persen ze er honderd superfilms uit per jaar. Ik gun het de Avenger-fans. Ik gun het Robert Downey Jr. Maar ik gun ons óók James Bond! Eentje maar!

Ik gun ons zo’n zelfde podium. Ik gun ons een uitzinnige menigte. Ik gun ons een nieuwe James Bond die ons wat toekomstperspectief biedt. Een beetje houvast. Ik gun ons een visie.

In de begindagen van James Bond zestig jaar geleden was er een visie: zoveel mogelijk films maken en zoveel mogelijk geld verdienen. Langer dan tien jaar hoefde het niet te duren. Cashen op het juiste moment, daarna weer mooie films maken. Dat was een beetje het motto van producent Harry Saltzman. Compagnon Albert Broccoli zag het allemaal net iets genuanceerder en is de rest van zijn verdere leven niets anders blijven doen dan Bond-films produceren. Het publiek vroeg er immers om.

Harry Saltzman en Albert R. Broccoli

Cubby Broccoli is inmiddels bijna dertig jaar dood, het publiek vraagt nog steeds om James Bond. Wellicht niet zo luidruchtig als toen, maar het bioscooppubliek ziet de geheim agent nog steeds graag, naast die overload aan superhelden.

Dus als ik Robert Downey Jr. zijn moment zie pakken tijdens Comic-Con; ik voel zijn kippenvel door het scherm heen. Ik wil dat ook voor James Bond! Dat moet Barbara Broccoli toch ook voelen? Of is zij inmiddels zo verzadigd dat het haar allemaal niets meer doet? Moet er echt een tweelingbroer van Daniel Craig worden gevonden om haar een beetje te kietelen?

Laat de aankondiging van Avengers: Doomsday een voorbeeld zijn voor James Bond. Pak het moment en shine. Laat de wereld weten dat je nog bestaat. Dat je verder wil. Dat je visie hebt. Gesteund door miljoenen fans over de hele wereld. We zijn er meer dan ooit klaar voor.

We need you, double-o-seven...

Vuistdik naslagwerk over ‘Dr. No’ op komst

Taschen, die van The James Bond Archives, komt volgende maand met een 500 pagina’s tellend boek over Dr. No. Het is 62 jaar geleden dat de eerste James Bond-film werd gemaakt.

Zoals van Taschen gewend, belooft het een prachtexemplaar te worden. Alleen die prijs...

Het boekwerk komt beschikbaar in twee prijsklassen: een Collector’s Edition van 1462 exemplaren voor €897,95. En twee genummerde Art Editions van elk 500 exemplaren vergezeld van een ingelijste ChromaLuxe-print door fotograaf Bert Cann. De prijs van laatstgenoemde is €1794,95.

In het rijk geïllustreerde boek zijn de dag-tot-dagverslagen te vinden over welke scènes wanneer werden opgenomen en wie welke beslissingen nam. Onder de 1007 afbeeldingen in het boek bevinden zich niet eerder gepubliceerde foto’s genomen door Bert Cann, Bunny Yaeger en Bradley Smith.

Verder bevat het boek inzichten van de inmiddels overleden producenten Cubby Broccoli en Harry Saltzman, regisseur Terence Young en production designer Ken Adam.

Pre-order als je durft: 007Store.

De vergeten man

Nee, het was niet Cubby Broccoli die als eerste de filmrechten van James Bond kocht. De Canadese filmproducent Harry Saltzman was hem net voor. Een ontmoeting volgde snel, en samen gokten ze erop dat ze meer kans zouden hebben op succes. Er werd een huwelijk gesloten, en Eon Productions werd geboren. Twee kapiteins op een schip dat zo’n tien jaar koers wist te houden...

Harry Saltzman lijkt bij de viering van het zestigjarig Bond-jubileum de vergeten man. De co-producent van de vroege James Bond-films is van levensbelang geweest voor de basis van de filmreeks.

De fundamenten van de James Bond-serie, onnodig om te vermelden, toch voor die enkeling die het rijtje niet paraat heeft: Dr. No (1962), From Russia with Love (1963), Goldfinger (1964), Thunderball (1965). Steviger kun je de basis van een filmreeks niet wensen. Voeg daar extra steunpilaren You Only Live Twice (1967) en On Her Majesty’s Secret Service (1969) aan toe en het Bond-bouwwerk is onverwoestbaar.

Dit zijn de pijlers waarop de serie tot vandaag de dag boogt. Zonder dit fundament was James Bond al lang als een kaartenhuis ineengezakt en had Bond nu geen feestje gevierd.

Albert R. Broccoli en Harry Saltzman present

Waar is Saltzman tijdens deze viering? Niet in eigen persoon natuurlijk, de man is al bijna dertig jaar dood, maar in naam. ‘Harry Saltzman & Albert R. Broccoli present’ aldus de begintitels van de eerste negen Bond-films.

En ja, hij was een beetje megalomaan. Een beetje gek. Een beetje apart. Maar wat wil je als je je nek uitsteekt en al je hebben en houwen aan de filmkunsten geeft en dan die ene klapper van jewelste maakt. Ik zou voor minder in een knalrood huispak gaan rondlopen.

Harry Saltzman in het rood met Guy Hamilton en Roger Moore, Live and Let Die (1973)

Ineens was daar het daverende succes van de filmserie die je samen met je nieuwe partner hebt opgebouwd. Als uit het niets. Bond en The Beatles: de fenomenen van de jaren 60. Wat betreft die Beatles — de vorig jaar overleden Donald Zec, journalist en later Broccoli-biograaf, gaf de tip om met de jongens uit Liverpool een film te maken. Het was Saltzman die het idee in één veeg van tafel bonjourde en Call Me Bwana met de populaire Bob Hope de voorkeur gaf. Je kunt niet altijd gelijk hebben…

En dat typeert het zakelijke leven van Harry Saltzman wel zo’n beetje. Hij was een man van uitersten. Had honderd en één ideeën. Het merendeel krankzinnig, en zo nu en dan een briljante vondst.

Tig projecten in één keer waar hij mee bezig was, tot ongenoegen van zijn compagnon die zich compleet in dienst van James Bond had gesteld. Een ring aan rinkelende telefoons om zich heen, een constante stroom van recettes die werden doorgebeld. Als een kleine generaal overal en altijd de controle proberen te houden. Het kan niet gezond zijn.

Saltzman in het geel, The Battle of Britain (1969)

Harry Saltzman gokte, cashte en verloor weer. Zoveel dat er geen houden aan was en zijn rechten van James Bond moest verkopen. United Artists nam ze over. Broccoli kon daarna met UA als partner blijven voortborduren op het succes dat hij samen met Saltzman had opgebouwd.

Over Harry Saltzman is er na de Bond-films nog maar weinig vernomen. De filmprojecten die hij daarna aanpakte, liepen op weinig uit. Hij was al snel de vergeten man, terwijl Broccoli werd geprezen om zijn lef de Bond-serie alleen voort te zetten. Nou ja, alleen… Een film wordt nooit alleen gemaakt. Broccoli had de steun van United Artists en vertrouwde zoals altijd op een professioneel filmteam achter de camera. Dat was ten tijde van Saltzman niet anders.

De kwaliteit van de filmserie bleef na Saltzmans vertrek behouden, soms zelfs naar een hoger plan getild, zoals met Broccoli’s eerste soloproductie The Spy Who Loved Me. De kijker heeft nooit iets gemerkt van Saltzmans vertrek, behalve dan bij de credits: ‘Albert R. Broccoli presents’. Of wel natuurlijk, maar wat we niet kennen, missen we ook niet. Wie weet met welke briljante vondsten de kleine Canadees de Bond-films nog zou opsieren? Misschien zou hij Bond wel de ruimte in sturen. Het idee…

Saltzman en Broccoli zijn beide geruime tijd niet meer onder ons. Broccoli wordt nog altijd geëerd met een credit ‘Albert R. Broccoli’s Eon Productions’. Ere wie ere toekomt, maar in principe is het natuurlijk ook Harry Saltzmans Eon Productions.

Prachtig boek is When Harry Met Cubby van Robert Sellers (ook van The Battle for Bond), over het verhaal van de James Bond-producenten. Sellers wilde aanvankelijk een boek over Saltzman schrijven, want dat was er nog niet. Broccoli heeft When the Snow Melts van eerder genoemde Donald Zec. Maar er was geen uitgever die alleen een boek over Harry Saltzman wilde uitgeven, met Broccoli maakte de publicatie wel een kans.a

Wederom typisch Saltzman: met Broccoli samen kon hij de wereld aan, solo ging het hem minder goed af.

In 1981 werd het tweetal voor het eerst sinds de breuk na The Man with the Golden Gun herenigd tijdens de première van For Your Eyes Only. Acteur Chaim Topol, die Columbo speelde in de twaalfde James Bond-film, spoorde Broccoli aan om zijn voormalig compagnon uit te nodigen voor de royal premiere. Aangezien Broccoli en Saltzman enkel zakelijk niet meer door één deur konden, was de ontmoeting tussen de twee na al die jaren meer dan hartelijk. Saltzman, op dat moment nog maar kort weduwnaar, genoot zichtbaar van de aandacht.

Na Nijinksy uit 1980 werd Time of the Gypsies in 1988 de laatste film die Saltzman zou produceren. Op 28 september 1994 overleed hij in Parijs aan de gevolgen van een hartaanval. Hij werd 78 jaar.

Harry Saltzman is even belangrijk voor James Bond geweest als Cubby Broccoli. Denk daar een momentje aan bij de viering deze dagen. Een kaarsje mag. Een kanariegeel kostuum ook. Kleine moeite voor een groot man.

Deze column verschijnt ook bij James Bond Nederland.

Fotoboek over Goldfinger’s ‘Alpine Drive’

Bijna 200 pagina’s en 350 foto’s telt dit nieuwe boek The Goldfinger Files, waarin de auto-achtervolging in de Alpen uit de derde Bond-film centraal staat. Het naslagwerk komt volgende week op de markt.

De James Bond-films herbergen een grote hoeveelheid auto-achtervolgingen. Vele daarvan zijn spectaculairder dan de ‘Alpine Drive’ uit Goldfinger (1964). Maar juist die scène is destijds minitieus gedocumenteerd.

Goldfinger is de Bond-film die de naam van 007 definitief een gouden toekomst beloofde. Niet in de minste plaats door een uitgekiende promotiecampagne. In het teken daarvan nodigden producenten Saltzman en Broccoli voor de opnamen op de Furkapas in Zwitserland de wereldpers uit om een kijkje te komen nemen op hun Bond-set, inmiddels beter bekend als ‘James Bond Straße’.

 

Honderden unieke beelden, met name afkomstig van de Duitstalige pers, aangevuld met persoonlijke foto’s van regisseur Guy Hamilton, kopies van het originele filmscript en nooit eerder vertoond behind-the-scenesmateriaal, vormen de inhoud van dit fotoboek uit de gouden era van de James Bond-films.

The Goldfinger Files komt op 27 augustus uit. Zie hier voor meer informatie. Het boek is ook te bestellen bij Bol.com.

Harry Saltzmans dochter Hilary overleden

Hilary Saltzman, de dochter van oud-Bond-producent Harry Saltzman, is overleden, meldt voormalig Bond-acteur George Lazenby vandaag op Twitter. Verdere details over Saltzmans overlijden zijn nog niet naar buiten gekomen.

Terrible news to hear of Hilary Saltzman's passing, a dear friend. When she was a very young girl, I played with her on the set of my Bond movie. And we kept in touch ever since. Can't believe she's gone. Life truly is unfair sometimes. Love and only love. George xx pic.twitter.com/xqjIUcDIar

— George Lazenby (@lazenbyofficial) December 3, 2019

Hilary Saltzman groeide, net als huidig Bond-producent Barbara Broccoli, op ten tijde van de opkomst van de James Bond-producties in de jaren 60 en 70. Sean Connery en later George Lazenby en Roger Moore waren kind aan huis in huize Saltzman.

Hilary Saltzman is te zien in vele Inside-video's op de James Bond-dvd's de latere blu-ray's. Ook nam zij deel aan de documentaire Everything or Nothing (2012) over vijftig jaar James Bond.

Wegens financiële problemen was haar vader Harry Saltzman halverwege de jaren 70 genoodzaakt zijn deel van de James Bond-films te verkopen, waarna Albert R. Broccoli de Bond-serie vanaf The Spy Who Loved Me (1977) als soloproducent voortzette.

Harry Saltzman overleed in 1994 op 78-jarige leeftijd. Zijn vrouw Jacqueline stierf in 1980 na een lang ziekbed op 50-jarige leeftijd aan kanker. Het paar had naast dochter Hilary nog twee zonen: Steven en Christopher.

'Danny Boyle al bezig met verhaal Bond 25'

Deadline gaat nog een stapje verder met het gerucht dat Danny Boyle (wederom) in beeld is als regisseur van Bond 25. Auteur van het artikel Mike Fleming schrijft dat Boyle een specifiek verhaal voor Bond 25 voor ogen heeft en dat de regisseur dat verhaal momenteel aan het uitwerken is met scenarist John Hodge, met wie Boyle onder meer de Trainspotting-films maakte.

Blijkbaar teveel gevraagd om een foto van John Hodge (links) en Danny Boyle samen te maken tijdens de première van Trainspotting 2 vorig jaar

Boyle en Hodge zijn dus al bezig, aldus Deadline. Purvis en Wade, de vaste schrijvers van de Bond-films, zijn dat ook al een jaar. Mocht dat schrijven bij het laatste duo allemaal niet zo lekker lopen, dan zou het verhaal van het eerste duo een zegen kunnen zijn. Alleen: zo werkt dat bij James Bond helemaal niet.

De totstandkoming van de Bond-films is altijd een pingpongspel tussen scenaristen en producenten geweest: Ian Fleming als basis, Cubby Broccoli had ideeën, Harry Saltzman twee keer zoveel, de aangenomen regisseur had zijn bedenkingen, schrijver Richard Maibaum maakte daar een eerste versie van, als tweede ging daar een co-auteur overheen en gaandeweg vormde zich het uiteindelijke script.

Oud-Bond-producenten Harry Saltzman en Albert R. Broccoli

Michael G. Wilson en Barbara Broccoli doen niet anders met hun mensen: het schrijversduo Neal Purvis en Robert Wade, de regisseurs, co-auteurs als Paul Haggis, John Logan en Jez Butterworth. Peter Morgan van The Crown heeft in 2009 ook nog een poosje op kosten van Eon Productions aan Bond 23 (Once Upon a Spy) geschreven. Misschien is het inderdaad tijd om die werkkoers iets aan te passen.

Het team achter Skyfall (2012) en Spectre (2015): schrijver Robert Wade, regisseur Sam Mendes, producent Barbara Broccoli, producent Michael G. Wilson en schrijver Neal Purvis

Stel nu dat Boyle en Hodge met een dijk van een James Bond-filmverhaal op de proppen komen. En waarom ook niet. Dan gaan Purvis en Wade daar nog voor zoveel procent overheen om een credit te verdienen en zo krijgen we uiteindelijk op de begintitels te lezen: 'Screenplay by: Danny Boyle & John Hodge and Neal Purvis & Robert Wade; Story by: Danny Boyle & John Hodge'.

Kom op, daar valt toch mee te leven!

Nog even terug naar het artikel van Deadline: volgens Mike Fleming neemt Danny Boyle enkel plaats in de regiestoel als hij mag werken met het verhaal dat hij samen met John Hodge heeft gecreëerd, anders zal Eon Productions toch een andere regisseur moeten aantrekken om de genummerde vlakjes in te kleuren.

Tweede niet-Bond-project voor Eon

Niet dat het verboden is, en als er voorlopig toch geen James Bond-film in de pijplijn zit, waarom ook niet, maar zo schiet het natuurlijk helemaal niet op met Bond 25: Eon Productions heeft zich voor de tweede keer in korte tijd verbonden aan een nieuw filmproject.

Eon Productions: Barbara Broccoli en Michael G. Wilson

Variety meldt dat Eon Productions de film Nancy gaat coproduceren. Nancy gaat over een vrouwelijke oplichter die verstrikt raakt in haar eigen leugens. De hoofdrol wordt gespeeld door Andrea Riseborough (Birdman, Nocturnal Animals).

Nancy, dat volgend jaar moet uitkomen, is na Film Stars Don't Die in Liverpool (releasedatum ergens dit jaar), het tweede filmproject in korte tijd van Eon buiten James Bond.

Annette Bening en Jamie Bell in Film Stars Don't Die in Liverpool

Eon Productions verbindt zich slechts zelden aan projecten naast de 007-films. Echter de laatste jaren steeds vaker, in 2014 waren Barbara Broccoli en Michael G. Wilson uitvoerend producenten van The Silent Storm (met Damian Lewis en Andrea Riseborough) en Radiator.

Albert R. Broccoli en medeoprichter van Eon Productions Harry Saltzman, waagden zich als Eon eenmalig aan een niet-007-project: Call Me Bwana (1963). Daarbuiten produceerde met name Saltzman tal van andere projecten, Broccoli hield zich, met uitzondering van Chitty Chitty Bang Bang (1968), enkel met James Bond bezig. Uiteindelijk werd een veelheid aan nevenprojecten, ook buiten het produceren van films om, Saltzman te veel, waardoor hij genoodzaakt was zich uit Eon Productions terug te trekken.

Cubby Broccoli en Harry Saltzman met Roger Moore op locatie voor Live and Let Die (1973)

Onzin om te stellen dat de huidige Bond-producenten op hun tellen moeten passen, en als Bond 25 zich eenmaal aandient, zullen zij zich ongetwijfeld daar op richten. Toch is dit opnieuw een teken dat er in een nieuwe James Bond-film voorlopig totaal geen schot zit.

De Godfather van James Bond

Albert R. ‘Cubby’ Broccoli (1909 — 1996)

Vandaag twintig jaar geleden overleed Cubby Broccoli. De legendarische producer van de James Bond-films.

Zonder Cubby Broccoli geen James Bond zoals wij hem nu kennen. Zonder Harry Saltzman ook niet, en ook niet zonder Sean Connery, maar Broccoli is toch een verhaal apart. Hij is degene die de serie levend heeft gehouden, tot vandaag de dag.

Het moet eind jaren vijftig zijn geweest dat de filmproducer van destijds Warwick Films zijn oog liet vallen op de spionnenromans van Ian Fleming. Bruikbaar filmmateriaal volgens hem. Zijn partner Irving Allen daarentegen zag niets in Bond en liet dat Ian Fleming haarfijn weten. In een eerste ontmoeting met de geestelijk vader van 007 beledigde Allen de auteur zodanig, dat het niet tot een overeenkomst kwam. Allen kon tevreden zijn.

Was Broccoli hierbij aanwezig geweest, dan had het gesprek blijkbaar een heel andere wending gekregen. Echter lag zijn vrouw Nedra op dat moment op sterven, de moeder van hun dochter Tina en geadopteerde zoon Tony, waardoor Broccoli verstek moest laten gaan.

Na Nedra’s overlijden hertrouwde Cubby met Dana Wilson, de moeder van Michael G. Wilson. Samen met Dana kreeg hij in 1960 een dochter: Barbara Broccoli. En tussen Broccoli en Fleming is het allemaal goedgekomen.

De Broccoli's: Albert, Michael Wilson, Dana, Tina, Barbara en Tony.

Uiteindelijk kwam het tot een tweede ontmoeting met Ian Fleming, maar opnieuw ving Broccoli bot. Het bleek dat de filmrechten inmiddels door een ander waren aangekocht, een Canadese film- en theaterproducent, ene Harry Saltzman. Saltzman piekerde er niet over om de rechten door te verkopen, maar zag in dat een partnerschap met Broccoli meer zekerheid bood: Eon Productions werd een feit.

Cubby Broccoli met Sean Connery, Ian Fleming en Harry Saltzman

Het bleek een vruchtbare samenwerking. Saltzman stond bekend als een temperamentvolle zakenman, terwijl Broccoli zich als gemoedelijke vaderfiguur ontfermde over zijn medewerkers. Twee uitersten die elkaar perfect aanvulden — getuige het succes van de vroege Bond-films.

Voor Harry Saltzman was Bond alleen niet genoeg. Na gezamenlijk één andere productie gemaakt te hebben, Call Me Bwana (1963) met Bob Hope en Anita Ekberg, produceerde Saltzman ook buiten de deur van Eon om. Waarvan de Harry Palmer-trilogie, naar de boeken van Len Deighton met Michael Caine in de hoofdrol, en Battle of Britain (1969) het meest noemenswaardig zijn. Cubby Broccoli daarentegen ontfermde zich enkel over Bond, met één uitstapje met Chitty Chitty Bang Bang, in het Bond-loze jaar 1968, eveneens naar een verhaal van Ian Fleming.

Chitty Chitty Bang Bang (1968)

Saltzmans solo-activiteiten waren niet altijd even succesvol. Dat hij zich niet volledig wilde richten op James Bond, stoorde Broccoli. Tegen de tijd dat de negende Bond-film The Man with the Golden Gun (1974) werd gemaakt, had Saltzman zichzelf grotendeels buitenspel gezet. Daarbij stapelde de financiële problemen zich op en zag hij zich uiteindelijk genoodzaakt zijn aandeel in Eon Productions te verkopen.

Voor de laatste keer samen, tijdens de première van The Man with the Golden Gun

Albert R. Broccoli stond er nu alleen voor.

De laatste Bond-films waren minder goed ontvangen dan de films uit het begin van de Eon-periode. Was James Bond nog van belang? Kon Broccoli de toekomst van 007 veiligstellen?

Het was een gok. De opening van The Spy Who Loved Me (1977), de eerste James Bond-soloproductie van Broccoli, illustreert dat ten volle: een sprong in het diepe.

De tiende film uit de Bond-reeks bleek een schot in de roos. Broccoli had bewezen dat Bond sterker was zónder Saltzman. Vanaf dat moment stond bovenaan alle credits ‘Albert R. Broccoli presents’. Een terechte zegen.

Cubby Broccoli prijst zich zichtbaar gelukkig met The Spy Who Loved Me

Broccoli had een gouden team bij elkaar verzameld: Roger Moore die in zijn derde film de rol van 007 goed in de vingers had; regisseur Lewis Gilbert die tien jaar daarvoor met You Only Live Twice had laten zien een spektakelfilm in goede banen te kunnen leiden; een uiterst creatief schrijverscollectief bestaand uit onder meer oudgediende Richard Maibaum en nieuwkomer Christopher Wood; terug van weggeweest Ken Adam die lekker grootst mocht uitpakken; een superschurk in de vorm van Jaws die we sinds Oddjob niet meer gezien hadden.

Het plezier spatte van het scherm, en nog belangrijker: The Spy Who Loved Me werd een hit. Op deze manier zou James Bond weer jarenlang mee kunnen gaan.

Ken Adam, Cubby Broccoli en Lewis Gilbert, een gouden team

Dat het team van Broccoli in de euforie iets te ver doorschoot, bewees het vervolg Moonraker (1979). Een kaskraker van jewelste, maar het was duidelijk dat James Bond niet onaantastbaar was. Lewis Gilbert werd na zijn tweeluik bedankt voor zijn bewezen diensten, Richard Kiel met zijn ijzerwerk hoefde niet meer terug te komen, evenals Ken Adam. Het was mooi geweest. Bond moest weer een beetje normaal doen.

Broccoli’s stiefzoon Michael G. Wilson, die sinds Spy nauw aan zijn zijde stond, en vanaf Moonraker tot uitvoerend producent was gepromoveerd, mocht nu ook als schrijver aan de slag. Samen met Richard Maibaum was hij verantwoordelijk voor het scenario van alle vijf James Bond-films uit de jaren tachtig. En vanaf A View to a Kill (1985), aan de hand van stiefvader Cubby, als co-producent bij de Bond-films betrokken.

Met Roger Moore en Michael G. Wilson tijdens For Your Eyes Only (1981)

Als een brand in de zomer van 1984 de 007 Stage op het terrein van Pinewood Studios (die speciaal werd gebouwd om de supertanker uit de The Spy Who Loved Me onder te brengen) volledig in de as legt, wordt deze bij de heropening in 1985 omgedoopt tot ‘Albert R. Broccoli 007 Stage’. De opnames van A View to a Kill zijn de eerste die in de hal plaatsvinden.

Opening van de Albert R. Broccoli 007 Stage in 1985

Eon Production wordt meer en meer een familiebedrijf als ook Barbara Broccoli voor Eon gaat werken. Eerst nog voorzichtig op de pr-afdeling van The Spy Who Loved Me, maar via regieassistent bij Octopussy (1983) en A View to a Kill (1985) werkt zij zich op tot associate producer bij The Living Daylights (1987).

De Broccoli’s houden de touwtjes van Bond strak in handen, met Cubby als soort Godfather.

Cubby en Barbara tijdens de opnames van The Living Daylights in Oostenrijk

Als zijn kwakkelende gezondheid hem steeds vaker in de steek laat, nemen zijn kinderen steeds meer van hem over.

Na de Bond-loze jaren begin jaren negentig is Cubby Broccoli nog wel betrokken bij de aanstelling van Pierce Brosnan als nieuwe 007, maar verder dan de rol van raadgever gaat zijn taak bij GoldenEye (1995) niet.

Juni 1994: Pierce Brosnan is de nieuwe James Bond

Michael G. Wilson en Barbara Broccoli zijn volledig klaargestoomd als het nieuwe producentenduo van de James Bond-films. Eén ding blijft onveranderlijk, de aankondiging ‘Albert R. Broccoli presents’. Het zal de laatste keer zijn.

Op 27 juni 1996 sterft de Bond-producent op 87-jarige leeftijd in zijn huis in Beverly Hills. De uitvaartdienst wordt bijgewoond door onder meer Timothy Dalton, Desmond Llewelyn, Maryam d'Abo, Gregory Peck, Robert Wagner en John Gavin, de ex-acteur uit Psycho (1960) die bijna Bond had gespeeld in Diamonds Are Forever. Timothy Dalton, een van Broccoli's dierbaarste vrienden, is één van de dragers van de kist.

Met de tweede generatie aan het roer, is het Broccoli maar mooi gelukt James Bond weer op de rails te krijgen. Zoals gebruikelijk dient het volgende avontuur zich al weer aan, Tomorrow Never Dies (1997) wordt aan hem opgedragen. Vanaf nu zullen alle films beginnen met een nieuwe credit: ‘Albert R. Broccoli’s Eon Productions presents’.

Inmiddels wordt de derde generatie klaargestoomd. Gregg Wilson, zoon van Michael, treedt als associate producer van de laatste Bond-films steeds vaker op de voorgrond. Dat hij het stokje van zijn vader over zal nemen, is enkel een kwestie van tijd.

Kerim Bey zei het al in From Russia with Love (1963): „Blood is the best security in this business...”