Spionageschrijver Len Deighton (97) overleden

De Britse schrijver Len Deighton is op 97-jarige leeftijd overleden. Deighton was het bekendst van zijn spionageromans uit de jaren 60 en schreef later ook geschiedkundige en culinaire boeken. Ook schreef hij samen met Sean Connery aan een scenario voor de James Bond-film Warhead, dat de basis legde voor Never Say Never Again.

De schrijver is zondag overleden. „Hij was niet alleen een van de grootste spionage- en thrillerauteurs van de 20ste eeuw, maar ook een van onze grootste schrijvers in welk genre dan ook”, zegt zijn literair agent.

Deighton brak in 1962 door met The IPCRESS File, een spionagethriller over een naamloze Britse geheim agent. Het boek, in het Nederlands verschenen als Dossier Ipcress, werd drie jaar later verfilmd door James Bond-producent Harry Saltzman met Michael Caine in de hoofdrol, die de naam Harry Palmer kreeg. Ook de latere boeken Funeral in Berlin en Billion Dollar Brain werden door Saltzman verfilmd met Caine in de hoofdrol. In 2022 verscheen een tv-serie gebaseerd op The IPCRESS File.

Deightons spionagereeks deed het goed in de jaren 60, toen de Koude Oorlog op een hoogtepunt was en ook de eerste James Bond-films verschenen. Zijn naamloze hoofdfiguur stond evenwel in sterk contrast met de glamoureuze Bond.

Deightons spionnenwereld was groezelig en onoverzichtelijk. De naamloze spion kwam uit de arbeidersklasse en raakte vaak gefrustreerd door de incompetentie van zijn eigen land, schrijft de BBC. Volgens The Times was James Bond een sterker merk, maar was Deightons invloed op het spionagegenre uiteindelijk groter.

Deighton schreef bijna veertig boeken, zijn laatste verscheen in 1993. Het merendeel bestond uit spionageromans, maar hij schreef ook geschiedkundige boeken over de Tweede Wereldoorlog, een non-fictieboek over de moord op de Amerikaanse president John F. Kennedy en culinaire boeken.

Deze maand exact vijftig jaar geleden legde hij samen met Sean Connery en filmproducent Kevin McClory de laatste hand aan het script Warhead, de film die Connery terug zou brengen naar de rol die hem wereldfaam had bezorgd. Zo bedacht Deighton onder meer een schuilplaats voor SPECTRE onder het Vrijheidsbeeld in New York, om de stad via het riool aan te vallen met elektronisch aangedreven haaien.

Sean Connery, Len Deighton en Kevin McClory

Omdat het script van Warhead te veel afweek van het oorspronkelijke verhaal van Thunderball (het enige Bond-verhaal waarvan Kevin McClory de filmrechten had, zie ook dit recente artikel) verdween het grotendeels in de prullenbak en ging een nieuw schrijverscollectief aan de slag met de productie van wat later Never Say Never Again (1983) zou worden.

Len Deighton had naast zijn liefde voor het geschreven woord een culinaire passie en had een groot aandeel in het introduceren van de Franse en Italiaanse keuken in Engeland in de jaren 60. Hij was cartoonist bij de Britse krant The Observer en leerde lezers met zijn kookstrips klassiekers als minestrone en boeuf bourguignon te maken.

Bron: voor een groot deel NOS

Honderd jaar Guy Doleman

Het is vandaag de honderdste geboortedag van acteur Guy Doleman. Doleman speelde een wat saaie schurkenrol in Thunderball (1965). Datzelfde jaar was de acteur veel prominenter aanwezig als de baas van Harry Palmer in The Ipcress File en diens twee vervolgfilms.

In Thunderball geeft Doleman gestalte aan Count Lippe, helper van SPECTRE, die het James Bond in kuuroord Shrublands aardig moeilijk maakt. Wanneer Bond vastgebonden ligt op de zogenaamde traction table, schakelt Lippe de hendel over in turbostand, waardoor 007 bijna het leven laat. Bonds wraak is zoet als hij Lippe kort daarop in een stoombad treft. Saillant detail: de graaf verstaat de kunst om een witte handdoek in een blauwe te veranderen. Let maar eens op.

Het plan van SPECTRE is om twee atoombommen te stelen. Onder leiding van Count Lippe heeft de misdaadorganisatie hiervoor Angelo Palazzi ingehuurd om de plaats van Navopiloot François Derval in te nemen. Palazzi is echter ontevreden met de afgesproken prijs en eist meer geld van SPECTRE. Als hem dit wordt toegezegd en operatie Omega daarmee door kan gaan, verwijt Blofeld Lippe alsnog van nalatigheid. De SPECTRE-agent wordt vervolgens vakkundig opgeruimd.

In de rol van Count Lippe krijgt Doleman niet veel te doen. Veel leuker is zijn rol van de stoïcijnse Colonel Ross in de Harry Palmer-films uit de jaren 60.

De in Nieuw-Zeeland geboren Guy Doleman begon zijn acteercarrière eind jaren 40 in Australië, waarna hij zijn werkgebied uitbreidde naar Engeland en Amerika. Daar was hij met name in de jaren 60 te zien in een groot aantal film- en tv-producties. Vanaf de jaren 70 werd hij minder actief op acteergebied. Hij verhuisde terug naar Australië waar hij nog in enkele films te zien was.

Zijn laatste tv-optreden stamt uit 1992, waarin hij naast Angela Lansbury te zien is in Murder, She Wrote. Guy Doleman overlijdt begin 1996 aan de gevolgen van longkanker op 72-jarige leeftijd. Over zijn privéleven is verder niets bekend.

Octopussy vrijdag in EYE

Octopussy (1983) keert vrijdag 9 november eenmalig terug in Filmmuseum EYE. De dertiende James Bond-film uit de reeks maakt onderdeel uit van Cinema Egzotik van regisseur en programmamaker Martin Koolhoven. In deze twee-voor-de-prijs-van-éénvoorstelling wordt Octopussy voorafgegaan door The Ipcress File (1965).

James Bond en Harry Palmer: groter contrast tussen geheim agenten is niet denkbaar, hoewel ze door dezelfde man op het witte doek werden gebracht: filmproducent Harry Saltzman. Cinema Egzotik brengt de twee antagonisten bij elkaar in Spy Night, die een ode is aan Roger Moore in z’n een na laatste Bond-vertolking en een jonge Michael Caine op de rand van wereldfaam.

Egzotik-programmeur Martin Koolhoven:

„The Ipcress File is een van de leukste Bond-klonen ooit. De eerste Harry Palmer-film (Michael Caine had voor zeven films getekend, maar had er op een gegeven moment geen zin meer in) mag er zijn. Octopussy is misschien wel mijn favoriete James Bond-film, dus het wordt een heerlijk spionnenavondje.”

Zie EYE voor meer informatie.

Caine Vs. Brain

Op dvd is weer een Harry Palmer-film verschenen: Billion Dollar Brain (1967). Ten tijden van de Bond-hausse in de jaren zestig was Palmer een van de weinige geheim agenten die naast 007 stand hield. Misschien omdat de drijvende kracht achter Palmer en Bond Harry Saltzman heette. En de hoofdrolspeler Michael Caine.

Echt consistente dvd-releases heeft Harry Palmer nooit gekend. Ik bezit zelf een versie van The Ipcress File (1965) van Dutch Film Works, Funeral in Berlin (1966) is op dvd uitgebracht door Paramount en Billion Dollar Brain is een release van Lumière Home Entertainment. Als ze deze films, samen met die andere twee uit de jaren negentig, nu eens fijn in één box zouden uitbrengen... Dat zou meteen die verschrikkelijke cover van Ipcress vervangen - dat is namelijk een afbeelding van de Caine-film Get Carter uit 1971!

Ondanks die cover is The Ipcress File goed. Een beetje een smoezelige Bond-film. De plaatjes zijn minder opgepoetst. Het is allemaal wat realistischer.

Billion Dollar Brain wordt door Lumière aangekondigd als 'komische spionagefilm'. Mocht dat inderdaad het geval zijn, dan heeft Harry Palmer in die twee jaar een ware metamorfose ondergaan. The Ipcress File is namelijk niet meer of minder lollig dan een standaard Bond-film. Ik hoop dat de uitgever het predikaat 'komisch' er abusievelijk heeft opgeplakt.

Billion Dollar Brain ligt nu in de winkel.